درمان اختلال دوقطبی (افسردگی-شیدایی)

شناخت اختلال دوقطبی، علائم، محرک‌ها و نحوه درمان دارویی و غیر دارویی آن

تشخیص اختلال دوقطبی

تشخیص اختلال دوقطبی هم سخت است و هم آسان! افراد مبتلا به اختلال دو قطبی تغییرات عاطفی شدیدی را تجربه می کنند که بسیار متفاوت از خلق و خو و رفتار معمول آن‌ها است. این تغییرات زندگی روزمره آنها را تحت تأثیر قرار می دهد. اما همیشه نوسانات خلقی در شدت‌های مختلف بیانگر دست و پنجه نرم کردن با اختلال دوقطبی نیست.

تشخیص اختلال دوقطبی به سادگی انجام آزمایشات شخصیتی آنلاین یا کاغذی یا ارسال خون به آزمایشگاه نیست. در حالی که اختلال دو قطبی علائم متمایزی را نشان می دهد، هیچ آزمایش واحدی برای تأیید این بیماری وجود ندارد. به همین دلیل اغلب، ترکیبی از روش‌ها برای تشخیص استفاده می شود.

چه کاری باید قبل از تشخیص انجام شود؟

قبل از تشخیص، ممکن است به سرعت تغییر خلق و خو و احساسات گیج کننده ای را تجربه کنید. توصیف دقیق احساس شما دشوار است، اما ممکن است بدانید که چیزی درونتان درست نیست. حملات غم و ناامیدی و بخش افسردگی می تواند شدید شود. به نظر می رسد انگار یک لحظه در ناامیدی غرق می شوید و بعداً خوش بین و پر انرژی هستید.

نوسانات اختلال دو قطبی به چه شکل است؟

دوره های عاطفی کم گاه به گاه غیر معمول نیستند. بسیاری از افراد به دلیل استرس های روزمره با این دوره ها دست و پنجه نرم می کنند. با این حال، اوج و فرودهای احساسی مرتبط با اختلال دو قطبی می تواند شدیدتر باشد. ممکن است متوجه تغییر رفتار خود شوید، اما قادر نیستید به خودتان کمک کنید. دوستان و خانواده نیز ممکن است متوجه تغییراتی شوند. اگر علائم شیدایی را تجربه می کنید، نیازی به کمک گرفتن از یک پزشک نمی بینید. ممکن است احساس خوبی داشته باشید و نگرانی اطرافیان خود را درک نکنید تا اینکه دوباره روحیه شما تغییر کند.


مقاله مرتبط: اختلال دوقطبی و علائم مهمی که نباید نادیده گرفت!


احساس خود را نادیده نگیرید. اگر حالات شدید در زندگی روزمره تداخل ایجاد می کند یا به خودکشی فکر می‌کنید به پزشک مراجعه کنید یا حداقل به یک عزیز معتمد از احساساتتان بگویید.

علائمی که به تشخیص اختلال دوقطبی کمک می‌کنند

اگر دچار تغییرات شدید در خلق و خوی خود هستید که کارهای روزمره شما را مختل می کند، باید به پزشک مراجعه کنید. برای تشخیص اختلال دو قطبی آزمایش خون یا اسکن مغزی خاصی وجود ندارد. حتی در این صورت، پزشک شما ممکن است یک معاینه فیزیکی انجام دهد و آزمایشات آزمایشگاهی را از جمله آزمایش عملکرد تیروئید و تجزیه و تحلیل ادرار تجویز کند. این آزمایشات می تواند به شما کمک کند تا شرایط یا عواملی دیگر باعث ایجاد علائم شما شود.

آزمایش عملکرد تیروئید یک آزمایش خون است که عملکرد غده تیروئید شما را اندازه گیری می کند. تیروئید هورمونهایی تولید و ترشح می کند که به تنظیم بسیاری از عملکردهای بدن کمک می کند. اگر بدن شما مقدار کافی هورمون تیروئید را دریافت نکند، مغز شما ممکن است به درستی کار نکند. در نتیجه، ممکن است با علائم افسردگی مشکل داشته باشید یا دچار اختلال خلقی شوید.

گاهی اوقات، برخی از مشکلات تیروئید علائمی شبیه علائم اختلال دو قطبی ایجاد می کند. علائم همچنین ممکن است از عوارض جانبی داروها باشد. پس از بررسی سایر علل احتمالی، پزشک احتمالاً شما را به یک متخصص بهداشت روان ارجاع می دهد.

ارزیابی سلامت روان

یک روانپزشک یا روانشناس از شما سوالاتی می کند تا سلامت کلی روان شما را ارزیابی کند. آزمایش اختلال دوقطبی شامل سوالاتی در مورد علائم است: چه مدت از بروز آنها می گذرد و چگونه ممکن است زندگی شما را مختل کنند. متخصص همچنین از شما در مورد برخی از عوامل خطر ابتلا به اختلال دوقطبی سوال خواهد کرد. این شامل سوالاتی در مورد سابقه پزشکی خانواده و هرگونه سومصرف مواد مخدر است.


پیشنهاد نویسنده: ده مورد از علائم اختلال دو قطبی


بررسی علائم و نشانه‌ها

اختلال دوقطبی نوعی بیماری روانی است که به دلیل دوره‌های شیدایی و افسردگی شناخته می شود. تشخیص اختلال دو قطبی حداقل به یک دوره افسردگی و یک دوره شیدایی یا هیپومانیک نیاز دارد. متخصص بهداشت روان شما در مورد افکار و احساسات شما در طول و بعد از این قسمت ها سوال خواهد کرد. آن‌ها می خواهند بدانند که آیا شما در حین شیدایی احساس کنترل می کنید و مدت زمان پخش قسمتها چیست. آنها ممکن است از شما اجازه بگیرند تا از دوستان و خانواده در مورد رفتار شما سوال کنند. در هر تشخیص جنبه های دیگری از سابقه پزشکی و داروهای مصرفی شما در نظر گرفته می شود.

تشخیص اختلال دوقطبی با DSM

برای تشخیص دقیق، پزشکان از راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM) استفاده می کنند. DSM شرح فنی و مفصلی از اختلال دو قطبی را ارائه می دهد. در اینجا تجزیه برخی از اصطلاحات و علائم استفاده شده برای تشخیص این بیماری وجود دارد.

شیدایی

DSM شیدایی منبع اعتماد را به عنوان “دوره‌ای متمایز از خلق و خوی غیرطبیعی و مداوم افزایش یافته، گسترده یا تحریک پذیر” تعریف می کند. این قسمت باید حداقل یک هفته طول بکشد. خلق و خوی باید حداقل سه مورد از علائم زیر را داشته باشد:

  • اعتماد به نفس بالا
  • کاهش نیاز به خواب
  • سریع صحبت کردن
  • پرش افکار
  • حواس پرتی
  • افزایش شدید علاقه به اهداف یا فعالیت‌ها
  • تحریک روانی-حرکتی (قدم زدن ، پیچیدن دست و غیره)
افسردگی

طبق نظر این سازمان یک دوره افسردگی اساسی باید حداقل چهار علائم زیر را داشته باشد. آنها باید ثابت یا بدتر شوند و باید حداقل دو هفته ادامه داشته باشند:

  • تغییر در اشتها یا وزن، خواب یا فعالیت روانی-حرکتی
  • کاهش انرژی
  • احساس بی ارزشی یا گناه
  • مشکل در فکر کردن، تمرکز یا تصمیم گیری
  • افکار مرگ یا برنامه‌های خودکشی یا تلاش ها

تشخیص اختلال دوقطبی نوع اول

اختلال دو قطبی نوع اول شامل یک یا چند قسمت شیدایی یا اپیزودهای مختلط (شیدایی و افسردگی) است و ممکن است شامل یک افسردگی اساسی باشد. این قسمت ها به دلیل شرایط پزشکی یا مصرف مواد نیستند.

تشخیص اختلال دوقطبی نوع دوم

اختلال دو قطبی نوع دوم یک یا چند دوره افسردگی اساسی با حداقل یک دوره هیپومانیک دارد. هیپومانیا نوع کمتری از شیدایی است. هیچ قسمت شیدایی وجود ندارد، اما ممکن است فرد یک قسمت مختلط را تجربه کند.

دو قطبی نوع دوم به اندازه اختلال دو قطبی نوع اول توانایی شما را مختل نمی کند. این علائم هنوز هم باید ناراحتی یا مشکلات زیادی در محل کار، مدرسه یا روابط ایجاد کند. برای افراد مبتلا به اختلال دو قطبی نوع دوم معمول است که قسمت های هیپومانیک خود را به خاطر نمی آورند.


نوشته مرتبط: مرکز درمان اختلال دوقطبی


تشخیص اختلال دوقطبی در کودکان

اختلال دو قطبی نه تنها یک مشکل بزرگسالان است، بلکه می تواند در کودکان نیز رخ دهد. تشخیص اختلال دو قطبی در کودکان ممکن است دشوار باشد زیرا علائم این اختلال می تواند علائم اختلال بیش فعالی با کمبود توجه (ADHD) را تقلید کند.

اگر کودک شما تحت درمان بیش فعالی است و علائم آن بهبود نیافته است، در مورد احتمال اختلال دوقطبی با پزشک خود صحبت کنید. علائم اختلال دو قطبی در کودکان می تواند شامل موارد زیر باشد:

  • تکانشگری
  • تحریک پذیری
  • پرخاشگری (جزو علائم شیدایی)
  • طغیان‌های عاطفی
  • دوره های غم و اندوه غیرطبیعی

معیارهای تشخیص اختلال دو قطبی در کودکان مشابه تشخیص وضعیت در بزرگسالان است. هیچ آزمایش تشخیصی خاصی وجود ندارد، بنابراین پزشک ممکن است یک سری سوال در مورد روحیه، الگوی خواب و رفتار کودک شما بپرسد.

به عنوان مثال، کودک شما هر چند وقت یک بار طغیان احساسی دارد؟ فرزند شما چند ساعت در روز می خوابد؟ کودک شما چند بار دوره های پرخاشگری و تحریک پذیری دارد؟ اگر رفتار و نگرش کودک شما اپیزودیک باشد، پزشک ممکن است یک اختلال دو قطبی را تشخیص دهد.

پزشک همچنین ممکن است در مورد سابقه خانوادگی افسردگی یا اختلال دو قطبی شما سوال کند و همچنین عملکرد تیروئید کودک را بررسی کند تا تیروئید کم کار را رد کند.

نکته آخر درمورد تشخیص اختلال دوقطبی

فراموش نکنید این بیماری دارای بسیاری از علائم مرتبط با سایر اختلالات روانی است. اختلال دو قطبی اغلب به عنوان افسردگی یک قطبی (عمده)، اضطراب، OCD  ADHD، اختلال خوردن یا اختلال شخصیت تشخیص داده نمی شود. برخی از مواردی که ممکن است به پزشکان کمک کند تا آن را درست کنند، داشتن دانش کافی در مورد سابقه خانوادگی، دوره‌های سریع تکرار شده از افسردگی و پرسشنامه اختلال خلقی است.

فراموش نکنید این بیماری دارای بسیاری از علائم مرتبط با سایر اختلالات روانی است. اختلال دو قطبی اغلب به عنوان افسردگی یک قطبی (عمده)، اضطراب، OCD  ADHD، اختلال خوردن یا اختلال شخصیت تشخیص داده نمی شود. برخی از مواردی که ممکن است به پزشکان کمک کند تا آن را درست کنند، داشتن دانش کافی در مورد سابقه خانوادگی، دوره‌های سریع تکرار شده از افسردگی و پرسشنامه اختلال خلقی است.

 تشخیص و درمان دوقطبی در کلینیک ذهن آرا

تشخیص کامل در روان شناسی بالینی از جمله اختلال دوقطبی و درمان آن بر عهده مشاهده، آزمون های روانشناختی (تست) و مصاحبه است که در بین آنها مصاحبه از اهمیت بیشتری برخوردار است. هدف از مصاحبه تشخیصی یافتن دقیق علل و عوامل مؤثر در پیدایش اختلال و مشکل روانی در مراجع می باشد. در این رابطه مصاحبه باید بتواند کلیه مسائل و عوامل مؤثر در پیدایش اختلال را از کم اهمیت ترین تا پراهمیت ترین آنها شناسانده تا بتواند تشخیصی مناسب درارتباط با مشکل درمانجو در اختیار مصاحبه گر قرار دهد. زیرا تا زمانی که تشخیصی دقیق و درست از نوع اختلال بیمار در دست نباشد نمی توان درمان مناسبی برای وی عرضه نمود.

مرکز مشاوره و روانشناسی

یک روان شناس بالینی نه تنها به مطالبی که بیمار در جلسه مصاحبه تشخیصی بیان می کند علاقه مند است، بلکه در نحوه ادای مطالب و عکس العمل های عاطفی که از خود نشان می دهد و نیز روابط عاطفی و فکری مصاحبه شونده توجه می کند. بنابراین واضح است در مصاحبه از مشاهده نیز استفاده می شود و درصورت لزوم پس از مصاحبه می توان از آزمون خاص مورد نیاز نیز استفاده کرد.

وسیله ارزیابی به جهت شناخت افراد باید پایا و معتبر باشد. پایا یعنی مثلا وقتی یک آزمون روانی چند بار بکار برده شود یافته های یکسانی را تولید کند و معتبر یعنی برای مقاصد مورد نظر مفید باشد. شیوه های ارزیابی و تشخیص روانی به سه فرایند تقسیم می شوند: مصاحبه، آزمون و مشاهده.

مصاحبه بالینی، تشخیص اختلالات روانی

مصاحبه یا ساخت دار یا بی ساخت است در مصاحبه ساخت دار کلیه سوالهای مصاحبه گر در یک برنامه مصاحبه آماده می شوند. مصاحبه گرانی که گرایش های روانکاوی دارند اغلب بر تجربه های اوان کودکی و تجربه های جنسی و رویاها تمرکز می کنند و رفتارگرایان به رویدادهای جاری که در حال حاضر ناراحت کننده است گرایش دارند.

تشخیص و ارزیابی تشخیص بیماری های روانی

طبقه بندی رسمی توسط فیلیپ پینل آغاز شد و سپس در سال ۱۸۹۶ امیل کرائپلین اولین نظام جامع طبقه بندی اختلال های روانی را بوجود آورد و سپس در سال ۱۹۵۲ نظامی بنام راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی DSM شکل گرفت و در ۱۹۶۸ طبقه بندی DSM 2 شکل گرفت و تشخیص هایی که از این نظام ناشی می شدند قویا تحت تاثیر صفات استنباطی بودند لذا افراد مختلف مشکل زیادی در تشخیص با یکدیگر داشتند و در سال ۱۹۸۰ طبقه بندی DSM 3 که در آن بجای صفات استنباطی مستقیما به توصیف رفتارها می پرداختند تنظیم شد و تعداد طبقات از کمتر از یکصد در ورژن قبلی به بیش از ۲۰۰ طبقه در DSM 3 رسید و در سال ۱۹۸۷ ۳۰ طبقه دیگر به ان اضافه شد و بنام DSM-3-R نام گرفت که در نهایت در سال ۱۹۹۴ جای خود را به DSM 4 داد که بیشتر برای تامین هماهنگی کاربرد اصطلاحات با طبقه بندی بین المللی بیماری ها و مسائل بهداشتی مربوطه ICD-10 به روی کار آمد. این روزها نسخه پنجم نظام جامع طبقه بندی اختلال های روانشناختی ارائه شده است که به صورت گسترده ای مورد استفاده قرار می گیرد.

اعتبار ابزارهای ارزیابی تشخیص های روان شناختی

ابزارهای ارزیابی و تشخیص برای روانشناسان باید هم پایا و هم معتبر باشند پایا یعنی یافته های یکسانی را در اثر استفاده مکرر تولید می کنند و معتبر یعنی می توانند برای هدف هایی که به جهت آنها منظور شده اند بکار روند. ولی اعتبار و روایی ابزارهای روانشناختی باید به تایید برسد و با احتیاط استفاده شود.

اهمیت طبقه بندی و تشخیص اختلالات روانی

با وجود همه مشکلات در زمینه های پایایی و اعتبار و آسیب پذیر بودن تشخیص نسبت به شرایط مطلقا بدون تشخیص و طبقه بندی کاری نمی توانیم انجام دهیم، زیرا اولا دیدن به تنهایی طبقه بندی را شامل می شود مثلا زمانیکه این کلمه ها را می خوانیم بجای آگاهی از مساله تایپ یا سفید بودن صفحه مشغول خواندن کلماتیم یعنی یک طبقه بندی را قبول کرده ایم و ثانیا و از آن مهمتر اینکه بدون مجزا کردن نابهنجاری ها از یکدیگر هیچ علم و پیشرفتی در جهت شناخت نابهنجاری نمی تواند وجود داشته باشد. ما بدون تشخیص نمی توانیم دوام بیاوریم ولی بدان معنی نیست که هر تشخیصی دقیق است یا هر اصطلاح تشخیصی در DSM4 واقعا بیماری یا اختلال روانی را منعکس می کند ولی در نهایت با پیشرفت شناخت علمی به این موضوع پی خواهیم برد که کدام تشخیص ها سودمند و کدام یک نیستند و در حالیکه می دانیم سودمندی و دقت تعدادی از تشخیص ها ثابت شده است و در حال حاضر پایا و معتبر هستند.

علائم اختلال دوقطبی چیست؟

علائم اختلال دوقطبی متنوع و گسترده و همچنین پیچیده است. بسیاری از این علائم همچنین می تواند به دلیل شرایط دیگری ایجاد شود و تشخیص این وضعیت را سخت می کند.

علائم اختلال دوقطبی را می توان به طور کلی به علائم مانیا و علائم افسردگی تقسیم کرد.

علايم اختلال دوقطبی؛ شیدایی یا مانیا

شیدایی می تواند علائم دیگری را نیز ایجاد کند، اما هفت مورد از علائم اصلی این مرحله از اختلال دوقطبی به شرح زیر است:

  • برای مدت طولانی احساس بیش از حد خوشحال بودن می‌کنید
  • نیازتان به خواب و استراحت به طرز عجیبی کم شده است
  • بسیار سریع و پشت سر هم صحبت می‌کنید و از موضوعی به موضوع دیگر می‌پرید
  • احساس بی قراری یا تکانشگری شدید دارید
  • به راحتی حواستان پرت می شود
  • اعتماد به نفس بیش از حد در توانایی های خود دارید
  • کارهای خطرناک انجام می‌دهید
  • قمار یا ولخرجی می‌کنید
  • روابط جنسی پرخطر برقرار می‌کنید

مقاله مرتبط: ده نشانه بارز اختلال دوقطبی!


علايم اختلال دوقطبی؛ افسردگی

مانند شیدایی، افسردگی می تواند علائم دیگری غیر از علائم اختلال دوقطبی را نیز ایجاد کند، اما در اینجا هفت مورد از علائم اصلی افسردگی ناشی از اختلال دوقطبی وجود دارد:

  • برای مدت طولانی احساس غم یا ناامیدی می کنید
  • از دوستان و خانواده کناره گیری می‌کنید
  • علاقه‌تان به فعالیت‌هایی که زمانی از آنها لذت می بردید را از دست داده اید
  • تغییر قابل توجهی در اشتهایتان به وجود آمده است
  • احساس خستگی شدید یا کمبود انرژی دارید
  • با مشکلات حافظه، تمرکز و تصمیم گیری دست به گریبانید
  • فکر کردن یا اقدام به خودکشی یا مشغله مرگ رهایتان نمی‌کند

مرکز درمان اختلال دوقطبی

انواع و علائم اختلال دوقطبی

به طور کلی طبق آخرین چهار نوع اختلال دو قطبی وجود دارد، اما دو نوع از آن تشخیص داده می‌شوند.

دوقطبی نوع اول

این شکل کلاسیک از اختلال دو قطبی قبلا “افسردگی جنون یا افسردگی-شیدایی” نامیده می شد. در نوع اول اختلال دوقطبی، مراحل شیدایی روشن است. رفتار و تغییر روحیه فرد بسیار شدید است و رفتار او به سرعت بالا می رود تا زمانی که کنترل از دست او خارج شود. در صورت عدم درمان ممکن است فرد به دلیل این تغییرات شدید مدتی در اورژانس تحت مراقبت قرار بگیرد.

مهم‌ترین علامت دوقطبی نوع اول شیدایی‌ست. برای اینکه یک دوره شیدایی تلقی شود، باید:

  • شامل تغییر در خلق و خو یا رفتارهایی باشد که برخلاف رفتار معمول فرد نیست
  • در بیشتر قسمت‌های روز، یا تقریباً هر روز مشاهده شود
  • حداقل یک هفته طول بکشد یا آنقدر شدید باشد که فرد به مراقبت فوری در بیمارستان نیاز پیدا کند

توجه کنید افراد مبتلا به دو قطبی نوع اول نیز معمولاً دارای دوره های افسردگی هستند، اما برای تشخیص دو قطبی نوع اول به یک دوره افسردگی نیاز نیست.

دوقطبی نوع دوم

دو قطبی نوع دوم شایعتر از دو قطبی نوع اول است. علائم اختلال دوقطبی نوع دوم شامل علائم افسردگی است، اما برخلاف دوقطبی نوع اول علائم شیدایی آن بسیار کمتر است. این نشانه‌ها علائم هیپومانیک نیز نامیده می شوند. هیپومانیا اغلب بدون درمان بدتر می شود و فرد می تواند به شدت مانیک یا افسرده شود.

مرکز درمان اختلال دوقطبی

انواع نادرتر اختلال دو قطبی

نوع سوم اختلال دوقطبی؛ اختلال سیکلوتیمیک یا سیکلوتایمیک

دو نوع دیگر از این اختلال وجود دارد که کمتر از دو قطبی I و II شایع است. اختلال سیکلوتایمیک شامل تغییر در خلق و خو و جابجایی هایی مشابه دو قطبی I و II است، اما شیفت ها اغلب ماهیت چشمگیری ندارند. یک فرد مبتلا به اختلال سیکلوتیمیک اغلب می تواند بدون دارو عملکرد طبیعی داشته باشد، هرچند ممکن است سخت باشد. با گذشت زمان، تغییرات خلقی فرد ممکن است به تشخیص دو قطبی I یا II تبدیل شود.

نوع چهارم

اختلال دو قطبی که در غیر این صورت مشخص نشده است، یک دسته کلی برای شخصی است که فقط برخی علائم اختلال دو قطبی را دارد. این علائم برای تشخیص یکی از سه نوع دیگر کافی نیست.

تشخیص و درمان اختلال دوقطبی

اگرچه تشخیص اختلال دوقطبی دشوار است، اما پس از شناسایی می توان آن را درمان کرد.

تشخیص از علائم اختلال دوقطبی
تا زمانی که شیدایی شدید نداشته باشید، تشخیص علائم اختلال دو قطبی به سختی ممکن است. افرادی که هیپومانیا دارند ممکن است احساس انرژی بیش از حد معمول داشته باشند، اعتماد به نفس بیشتری داشته و پر از ایده باشند و همچنین خواب کمتری داشته باشند.

درمان اختلال دو قطبی

پس از تشخیص، پزشک در مورد یک برنامه درمانی که برای شما بهتر باشد تصمیم می گیرد. درمان اختلال دو قطبی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  1. دارو
  2. رفتار درمانی
  3. الکتروشوک درمانی

 

درمان مبتنی بر تعهد و پذیرش

یک روانپزشک مجاز معمولاً درمان شما را مدیریت می کند. همچنین ممکن است یک مددکار اجتماعی، روانشناس یا پرستار روانپزشکی درگیر مراقبت های شما باشد.

اگر فکر می کنید که شما یا یکی از عزیزانتان علائم یا نشانه هایی از اختلال دو قطبی را دارید، اولین قدم شما باید صحبت با پزشک خود باشد. فقط یک متخصص پزشکی آموزش دیده می تواند این اختلال را تشخیص دهد و به شما در شناسایی علائم اختلال دوقطبی کمک کند. تشخیص کلید اصلی درمان مناسب است. در صورتی که نیاز به کمک بیشتر یا مشورت درمورد خود یا عزیزی دارید می‌توانید همه روزه با کلینیک روانشناسی ذهن آرا مرکز فوق تخصصی تشخیص و درمان اختلال دوقطبی در تماس باشید. پزشکان حاضر در این کلینیک با روش‌ها و متد روز دنیا به شما در درمان با دارو یا بدون دارو کمک خواهند کرد.

برای دریافت خدمات تشخیص و درمان اختلال دوقطبی با کلینیک فوق تخصصی ذهن آرا تماس بگیرید.

تصاویری از بخش های ارزیابی و تشخیص اختلال دوقطبی کلینیک ذهن آرا