دکتر مژگان سلطانی
متخصص ارزیابی و تشخیص اختلالات روانشناختی کودکان و بررسی مشکلات رشدی.
مشاهده پروفایلاگر برای فرزندتان به دنبال مرکز کودکان استثنایی در تهران، مرکز توانبخشی کودکان، مرکز آموزش کودکان با نیازهای ویژه یا خدمات تخصصی رشد و توانبخشی کودک هستید، انتخاب مرکز مناسب باید بر اساس نیازهای واقعی کودک، ارزیابی تخصصی و برنامهای متناسب با شرایط او انجام شود.
مرکز روانشناسی ذهن آرا در تهران، خدمات ارزیابی، آموزش مهارتها، توانبخشی شناختی، مداخلات روانشناختی و حمایت از خانواده را برای کودکانی که در حوزههای رشدی، شناختی، ارتباطی، رفتاری و اجتماعی نیاز به حمایت بیشتری دارند ارائه میدهد.
این خدمات میتواند برای کودکانی با کمتوانی ذهنی، اختلال طیف اوتیسم، تأخیر رشدی، مشکلات ارتباطی، مشکلات رفتاری، اختلالات یادگیری و برخی دیگر از نیازهای رشدی و آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.
متخصص ارزیابی و تشخیص اختلالات روانشناختی کودکان و بررسی مشکلات رشدی.
مشاهده پروفایل
متخصص کاردرمانی و رسیدگی به مشکلات حسی و عملکردی کودکان.
مشاهده پروفایل
متخصص سنجش و روانسنجی برای ارزیابی تکمیلی و بررسی تواناییهای کودک.
مشاهده پروفایل
متخصص روانپزشکی کودک و نوجوان برای ارزیابی و بررسی نیازهای درمانی.
مشاهده پروفایل
متخصص روانشناسی کودک و توانبخشی اختلالات تحولی و رشدی.
مشاهده پروفایل
ارائه خدمات تخصصی روانشناختی و توانبخشی مرتبط با کودکان.
مشاهده پروفایل
متخصص خدمات روانشناختی کودک و رسیدگی به مسائل رشدی و رفتاری.
مشاهده پروفایل
متخصص حوزه کودک و خدمات تخصصی مرتبط با مشکلات رشدی و رفتاری.
مشاهده پروفایلاصطلاح «کودکان استثنایی» در جستجوهای کاربران برای گروههای مختلفی از کودکان با نیازهای آموزشی، رشدی، شناختی، ارتباطی، رفتاری، حسی یا جسمی استفاده میشود. با این حال، نیاز هر کودک متفاوت است و نمیتوان صرفاً بر اساس یک عنوان یا تشخیص، برنامه یکسانی برای همه کودکان در نظر گرفت.
خدمات تخصصی ذهن آرا میتواند برای کودکانی که در یک یا چند مورد از حوزههای زیر نیازمند ارزیابی یا مداخله هستند، مورد بررسی قرار گیرد:
کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم
کودکان دارای کمتوانی ذهنی
کودکان دارای تأخیر رشدی
کودکان دارای مشکلات ارتباطی و زبانی
کودکان دارای مشکلات رفتاری
کودکان دارای مشکلات یادگیری
کودکانی که در مهارتهای اجتماعی با مشکل مواجه هستند
کودکانی که در مهارتهای فردی و خودیاری تأخیر دارند
کودکانی که برای افزایش استقلال به آموزش و توانبخشی نیاز دارند
کودکانی که در توجه، برنامهریزی، حل مسئله یا سایر مهارتهای شناختی نیاز به حمایت دارند
وجود یکی از این مشکلات به تنهایی به معنی نیاز قطعی به یک نوع درمان خاص نیست. ارزیابی اولیه کمک میکند مشخص شود کودک در چه حوزههایی به حمایت نیاز دارد و چه اهدافی برای او واقعبینانه و کاربردی هستند.
برنامه خدماتی مرکز بر اساس ارزیابی فردی کودک تنظیم میشود و بسته به نیاز او میتواند شامل یک یا چند مورد از خدمات زیر باشد:
پیش از طراحی برنامه توانبخشی، شناخت وضعیت فعلی کودک اهمیت زیادی دارد. در ارزیابی میتوان حوزههایی مانند موارد زیر را بررسی کرد:
تواناییهای شناختی
توجه و تمرکز
حافظه و حافظه کاری
مهارتهای حل مسئله
برنامهریزی
مهارتهای ارتباطی
زبان و گفتار در کلینیک گفتاردرمانی
تعامل اجتماعی
مهارتهای فردی
رفتارهای چالشبرانگیز
مهارتهای سازشی و استقلال
هدف ارزیابی فقط مشخص کردن نقاط ضعف نیست؛ بلکه شناسایی نقاط قوت، تواناییهای قابل استفاده و حوزههایی که بیشترین ظرفیت رشد را دارند نیز اهمیت دارد.
توانبخشی شناختی میتواند با توجه به شرایط کودک بر مهارتهایی مانند توجه، حافظه، برنامهریزی، انعطافپذیری شناختی، حل مسئله و کنترل پاسخ تمرکز داشته باشد.
تمرینها باید متناسب با سن، سطح رشدی و توانایی کودک انتخاب شوند و در صورت امکان به فعالیتهای واقعی زندگی روزمره ارتباط پیدا کنند.
هدف، صرفاً بهتر شدن کودک در انجام یک تمرین نیست؛ بلکه انتقال مهارت آموختهشده به محیط خانه، مدرسه و موقعیتهای واقعی اهمیت بیشتری دارد.
یکی از اهداف مهم توانبخشی کودکان با نیازهای ویژه، افزایش استقلال است.
این مهارتها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
لباس پوشیدن
غذا خوردن
مسواک زدن
شستوشوی دستها
استفاده از سرویس بهداشتی
مرتب کردن وسایل
انجام فعالیتهای ساده روزمره
درخواست کمک
انتخاب کردن
رعایت قوانین ساده
مشارکت در فعالیتهای خانه
مهارتهای پیچیده بهتر است به مراحل کوچک تقسیم شوند و کودک به تدریج در انجام آنها مستقلتر شود.
برخی کودکان ممکن است در شروع ارتباط، پاسخ دادن، نوبتگیری، بازی مشترک، درک برخی قواعد اجتماعی یا بیان خواستههای خود با مشکل مواجه باشند.
برنامه آموزش مهارتهای اجتماعی میتواند بر مواردی مانند:
شروع تعامل
پاسخ به دیگران
نوبتگیری
درخواست کردن
همکاری
بازی مشارکتی
شناخت هیجانها
حل مسئله اجتماعی
گفتوگوی ساده
رعایت فاصله و مرزهای اجتماعی
ارتباط با همسالان
تمرکز داشته باشد.
شواهد پژوهشی جدید نشان میدهند مداخلات مهارتهای اجتماعی میتوانند به بهبود برخی مهارتهای ارتباط اجتماعی، تعامل متقابل و توجه مشترک در کودکان اوتیستیک کمک کنند؛ با این حال، اثرگذاری میان افراد و انواع مداخلات متفاوت است و بهتر است این آموزشها بخشی از یک برنامه فردی و جامع باشند.
بازی درمانی چیست؟ بازی فقط سرگرمی نیست و میتواند فرصتی برای تمرین مهارتهای ارتباطی، اجتماعی، شناختی و هیجانی باشد.
بسته به سطح رشدی کودک، بازی میتواند برای آموزش موارد زیر مورد استفاده قرار گیرد:
تقلید
توجه مشترک
درخواست کردن
نوبتگیری
همکاری
انعطافپذیری
حل مسئله
شناخت هیجان
ارتباط با درمانگر
مشارکت با همسالان
با این حال، نوع بازی و هدف آن باید متناسب با کودک انتخاب شود. هدف این نیست که کودک مجبور شود مانند سایر کودکان بازی کند؛ هدف ایجاد فرصت برای ارتباط، مشارکت و یادگیری است.
در بعضی کودکان، رفتارهایی مانند پرخاشگری، فریاد زدن، فرار، مقاومت شدید در برابر تغییر، خودآزاری یا سایر رفتارهای چالشبرانگیز میتواند عملکرد روزمره کودک و خانواده را تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، ابتدا باید مشخص شود رفتار در چه شرایطی رخ میدهد، چه نیازی پشت آن وجود دارد و محیط چگونه میتواند بر رفتار اثر بگذارد.
یکی از اهداف مهم مداخلات رفتاری میتواند آموزش روشهای مناسبتر برای بیان نیاز، افزایش رفتارهای کاربردی و کاهش رفتارهایی باشد که برای کودک یا اطرافیان مشکل ایجاد میکنند.
والدین نقش مهمی در انتقال مهارتهای آموختهشده از محیط درمان به خانه دارند.
آموزش والدین میتواند شامل مواردی مانند:
ایجاد فرصت برای برقراری ارتباط
تقویت رفتارهای مناسب
آموزش مهارتهای روزمره
استفاده از نشانههای دیداری
مدیریت موقعیتهای دشوار
کمک به کودک برای بیان نیازها
افزایش استقلال
تنظیم محیط خانه
ایجاد روتین قابل پیشبینی
حمایت از بازی و تعامل کودک
باشد.
WHO نیز در برنامه آموزش مهارتهای مراقبان برای خانوادههای کودکان دارای تأخیر رشدی یا ناتوانی، بر آموزش مهارتهایی تأکید میکند که والدین بتوانند در خانه برای افزایش مشارکت، ارتباط، رفتار مثبت و مهارتهای زندگی روزمره کودک استفاده کنند.
گاهی والدین با یک سؤال ساده به مرکز مراجعه میکنند:
«فرزند من دقیقاً به چه نوع توانبخشی نیاز دارد؟»
پاسخ این سؤال بدون شناخت کودک ممکن نیست.
برای مثال، دو کودک ممکن است هر دو تشخیص اوتیسم داشته باشند اما یکی بیشتر به حمایت در زمینه زبان و ارتباط نیاز داشته باشد و دیگری در مهارتهای خودیاری، انعطافپذیری یا تعامل اجتماعی.
همین تفاوت درباره کودکان دارای تأخیر رشدی یا کمتوانی ذهنی نیز وجود دارد.
بنابراین برنامه توانبخشی بهتر است بر اساس موارد زیر تنظیم شود:
وضعیت فعلی کودک + نقاط قوت + نیازهای اصلی + اهداف خانواده + نیازهای محیط زندگی
فرآیند مراجعه میتواند با توجه به شرایط کودک متفاوت باشد، اما معمولاً مسیر کلی شامل مراحل زیر است:
والدین درباره نگرانی اصلی خود، سابقه رشد و شرایط فعلی کودک اطلاعات لازم را ارائه میکنند.
متخصص بر اساس نیاز کودک، حوزههای شناختی، رشدی، ارتباطی، رفتاری، اجتماعی و مهارتهای فردی را بررسی میکند.
در این مرحله مشخص میشود کودک در چه حوزههایی عملکرد مناسب دارد و در کدام مهارتها نیاز به حمایت بیشتری دارد.
اهداف باید مشخص، قابل مشاهده و متناسب با توانایی کودک باشند.
برای مثال به جای هدف کلی «بهبود رفتار»، میتوان هدف مشخصتری مانند «آموزش روش مناسب برای درخواست کمک» تعیین کرد.
بر اساس ارزیابی، نوع خدمات و اولویتهای مداخله مشخص میشود.
جلسات بر اساس اهداف تعیینشده انجام میشوند و والدین نیز در صورت نیاز برای ادامه تمرینها در خانه آموزش میبینند.
با گذشت زمان باید بررسی شود که آیا مهارتهای جدید در محیطهای مختلف نیز ظاهر شدهاند یا خیر و آیا اهداف برنامه نیاز به تغییر دارند.
عبارت «کودک استثنایی» در حوزه آموزش و خدمات توانبخشی برای اشاره به کودکانی با نیازهای متفاوت آموزشی، رشدی، شناختی، ارتباطی، حسی، جسمی یا رفتاری استفاده شده است.
اما مهم است که کودک قبل از هر تشخیص یا عنوانی، یک کودک با شخصیت، علایق، تواناییها و نیازهای منحصربهفرد خود است.
بنابراین بهتر است برنامه حمایتی فقط بر مشکل یا تشخیص کودک متمرکز نباشد.
برای مثال، در مورد یک کودک دارای کمتوانی ذهنی ممکن است هدف اصلی افزایش استقلال در فعالیتهای روزمره باشد؛ در حالی که برای کودک دیگری تمرکز اصلی بر ارتباط، مهارتهای اجتماعی یا آمادگی برای مدرسه قرار گیرد.
به همین دلیل، برنامههای کودکمحور باید با شرایط واقعی هر فرد هماهنگ شوند.
کمتوانی ذهنی میتواند بر تواناییهای شناختی و مهارتهای سازشی تأثیر بگذارد، اما میزان نیاز به حمایت در افراد مختلف یکسان نیست.
با آموزش مناسب و متناسب با توانایی فرد، میتوان روی مهارتهای مختلف کار کرد؛ از جمله:
ارتباط
مهارتهای فردی
خودیاری
مهارتهای اجتماعی
انجام فعالیتهای روزمره
حل مسئله ساده
تصمیمگیری متناسب با سن و توانایی
رعایت قوانین
شناخت موقعیتهای خطرناک
مشارکت در فعالیتهای خانوادگی
آمادگی برای استقلال بیشتر
هدف توانبخشی، مقایسه کودک با سایر کودکان نیست؛ بلکه کمک به او برای رسیدن به بیشترین سطح عملکرد ممکن متناسب با تواناییهای خودش است.
اوتیسم یک وضعیت رشدی-عصبی با تفاوتهای گسترده در نحوه بروز علائم است. بعضی کودکان بیشتر در ارتباط و زبان نیازمند حمایت هستند، در حالی که برای برخی دیگر انعطافپذیری، رفتار، مهارتهای اجتماعی، استقلال یا پردازش محرکهای حسی چالش اصلی است.
به همین دلیل، یک برنامه ثابت برای تمام کودکان اوتیستیک مناسب نیست. مداخلات ممکن است بر حوزههایی مانند:
ارتباط
زبان
مهارتهای اجتماعی
بازی
رفتار
مهارتهای روزمره
استقلال
تنظیم هیجانی
مشارکت در مدرسه و خانواده
تمرکز داشته باشند.
هدف مداخله، افزایش عملکرد و کیفیت زندگی کودک و کمک به او برای مشارکت بیشتر در محیطهای واقعی است.
تأخیر در یک یا چند حوزه رشد میتواند برای والدین نگرانکننده باشد.
ممکن است کودک در:
زبان
مهارتهای حرکتی
شناخت
ارتباط اجتماعی
مهارتهای فردی
از سطح مورد انتظار برای سن خود فاصله داشته باشد.
وجود تأخیر رشدی به تنهایی به معنی یک تشخیص قطعی نیست، اما میتواند دلیل مناسبی برای ارزیابی باشد.
مداخله زودهنگام به این معناست که نیازهای کودک در زمان مناسب شناسایی و حمایت لازم آغاز شود. سازمان جهانی بهداشت نیز بر اهمیت حمایت خانوادهمحور و هماهنگ برای کودکان دارای تأخیر رشدی یا ناتوانی تأکید دارد.
تشخیص یک اختلال رشدی یا مواجهه مداوم با نیازهای خاص کودک میتواند برای خانواده فشار روانی ایجاد کند.
والدین ممکن است احساساتی مانند:
نگرانی
خستگی
سردرگمی
احساس گناه
ناامیدی
اضطراب درباره آینده کودک
نگرانی مالی
نگرانی درباره مدرسه و روابط اجتماعی کودک
را تجربه کنند. وجود این احساسات به معنی ضعف والدین نیست.
گاهی خانواده نیز به حمایت حرفهای نیاز دارد تا بتواند شرایط جدید را بهتر مدیریت کند و در عین حمایت از کودک، سلامت روان خود را نیز حفظ کند.
کودک را فقط از طریق تشخیص او تعریف نکنید.
فرزند شما علاوه بر نیازهای ویژه، علایق، نقاط قوت، احساسات و شخصیت منحصربهفرد خود را دارد.
پیشرفت را با گذشته خود کودک مقایسه کنید، نه فقط با همسالان.
ممکن است یک مهارت کوچک برای یک کودک، پیشرفت بسیار مهمی باشد.
اهداف واقعبینانه تعیین کنید.
اهداف بهتر است قابل اندازهگیری و متناسب با سطح فعلی کودک باشند.
مهارتها را در زندگی واقعی تمرین کنید.
اگر کودک مهارتی را فقط در اتاق درمان انجام میدهد اما در خانه یا مدرسه استفاده نمیکند، باید روی تعمیم مهارت کار شود.
از کمک حرفهای استفاده کنید.
والدین مجبور نیستند تمام مشکلات کودک را به تنهایی حل کنند.
WHO نیز در برنامههای آموزش مراقبان بر اهمیت حمایت از والدین و تقویت مهارتهای آنها برای مشارکت بهتر در رشد و زندگی روزمره کودک تأکید کرده است.
قبل از انتخاب مرکز، فقط به عنوان «مرکز تخصصی» یا تعداد خدمات توجه نکنید.
بهتر است چند سؤال مهم را بررسی کنید:
مرکز مناسب باید پیش از تعیین برنامه گسترده، شرایط و نیازهای کودک را بررسی کند.
برنامهای که برای یک کودک مناسب است لزوماً برای کودک دیگر مناسب نیست.
خانواده باید بداند قرار است روی چه مهارتهایی کار شود.
آموزش والدین میتواند به انتقال مهارتها به خانه کمک کند.
برنامه باید در طول زمان بر اساس پیشرفت واقعی کودک بازبینی شود.
اگر کودک به چند نوع خدمت نیاز داشته باشد، هماهنگی میان متخصصان میتواند به یکپارچگی برنامه کمک کند.
این دو مفهوم همیشه یکسان نیستند.
مرکز آموزشی یا کلینیک اختلال یادگیری معمولاً تمرکز بیشتری بر آموزش و یادگیری دارد.
مرکز توانبخشی بیشتر بر افزایش عملکرد و مهارتهایی مانند ارتباط، شناخت، حرکت، مهارتهای فردی، اجتماعی و استقلال تمرکز میکند.
کلینیک روانشناسی کودک نیز میتواند خدماتی مانند ارزیابی روانشناختی، مداخلات رفتاری، حمایت هیجانی، آموزش والدین و درمان مشکلات روانشناختی کودک را ارائه دهد.
برای برخی کودکان، ترکیبی از این خدمات مورد نیاز است.
به همین دلیل، قبل از انتخاب مرکز بهتر است مشخص شود که کودک دقیقاً به چه خدماتی نیاز دارد.
مرکز روانشناسی ذهن آرا در تهران تلاش میکند خدمات کودک را بر اساس نیاز فردی هر مراجعهکننده طراحی کند.
از مهمترین محورهای این رویکرد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ارزیابی پیش از طراحی برنامه
تمرکز بر نقاط قوت کودک
تعیین اهداف مشخص
توجه به مهارتهای کاربردی
آموزش والدین
توجه به ارتباط و استقلال کودک
طراحی مداخلات متناسب با سن و سطح رشدی
پیگیری روند پیشرفت
هدف این نیست که همه کودکان با یک الگوی ثابت آموزش ببینند؛ بلکه برنامه باید با نیازهای واقعی کودک و خانواده هماهنگ شود.
نام مرکز: مرکز روانشناسی ذهن آرا
حوزه فعالیت: خدمات روانشناسی کودک، ارزیابی و توانبخشی کودکان با نیازهای ویژه، آموزش مهارتهای فردی و اجتماعی، مداخلات مرتبط با اوتیسم، تأخیر رشدی و کمتوانی ذهنی
آدرس: تهران، سیدخندان، خیابان جلفا، خیابان کاویان غربی، پلاک ۵۸
شماره تماس: ۰۲۱۲۶۷۲۲۱۴۰
ساعات کاری: همهروزه از ۹ صبح تا ۲۱ شب؛ جمعهها از ۱۰ صبح تا ۲۱ شب
مرکز ذهن آرا در محدوده سیدخندان تهران قرار دارد و خانوادهها میتوانند برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره خدمات، شرایط پذیرش و نوبتدهی با مرکز تماس بگیرند.
بسته به نیاز کودک، خدمات میتواند شامل ارزیابی شناختی و رشدی، توانبخشی شناختی، آموزش مهارتهای فردی و اجتماعی، بازیدرمانی، مداخلات رفتاری، آموزش والدین و برنامههای حمایتی برای کودکان دارای اوتیسم، کمتوانی ذهنی و تأخیر رشدی باشد.
بله. میزان و نوع یادگیری در هر کودک متفاوت است، اما آموزش متناسب میتواند به تقویت مهارتهای ارتباطی، فردی، اجتماعی، خودیاری و استقلال کمک کند.
زمان مناسب به شرایط کودک بستگی دارد، اما در صورت وجود نگرانی درباره رشد یا عملکرد کودک، بهتر است ارزیابی و دریافت راهنمایی تخصصی به تعویق نیفتد.
بله. کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم میتوانند بر اساس نیاز خود برای ارزیابی و دریافت خدمات مرتبط با ارتباط، مهارتهای اجتماعی، رفتار، بازی، استقلال و سایر حوزههای عملکردی بررسی شوند.
لزوماً نه. اگر والدین درباره رشد، ارتباط، رفتار یا مهارتهای کودک نگرانی دارند، میتوانند برای ارزیابی مراجعه کنند تا نیازهای کودک بررسی شود.
خیر. برنامه باید بر اساس سن، سطح رشد، تواناییها، نقاط قوت، نیازها و اهداف کودک تنظیم شود.
بله. آموزش والدین میتواند به انتقال مهارتهای آموختهشده به محیط خانه و زندگی روزمره کمک کند.
بسته به نیاز کودک میتواند بر توجه، حافظه کاری، برنامهریزی، حل مسئله، انعطافپذیری شناختی و برخی مهارتهای اجرایی تمرکز داشته باشد.
بازی میتواند محیط مناسبی برای تمرین ارتباط، تعامل، تقلید، نوبتگیری، حل مسئله و مهارتهای اجتماعی باشد. نوع و هدف بازی باید با شرایط و سطح رشد کودک هماهنگ شود.
هزینه جلسات توانبخشی در مرکز روانشناسی چیزی بین 1.200.000 تومان الی 1.700.000 تومان میانگین برای 45 دقیقه می باشد. هزینه به نوع خدمت، تعداد جلسات و نیازهای اختصاصی کودک بستگی دارد. برای اطلاع از هزینه دقیق و نحوه نوبتدهی بهتر است با مرکز تماس بگیرید.
نوع خدمات قابل ارائه به سن، شرایط و نیازهای نوجوان بستگی دارد. برای مشخص شدن مناسبترین مسیر، ارزیابی اولیه توصیه میشود.
پیدا کردن مرکز کودکان استثنایی در تهران فقط به معنی پیدا کردن محلی برای برگزاری جلسات توانبخشی نیست. مهمتر از تعداد خدمات، این است که نیازهای واقعی کودک شناسایی شود و برنامهای متناسب با تواناییها، نقاط قوت و اهداف او طراحی شود.
کودکان دارای اوتیسم، کمتوانی ذهنی، تأخیر رشدی، مشکلات ارتباطی یا سایر نیازهای ویژه ممکن است در حوزههای متفاوتی به حمایت نیاز داشته باشند. بنابراین ارزیابی فردی و برنامهریزی متناسب با شرایط کودک اهمیت زیادی دارد.
در مرکز روانشناسی ذهن آرا در تهران، خدمات ارزیابی، توانبخشی، آموزش مهارتهای فردی و اجتماعی، مداخلات روانشناختی و آموزش والدین با توجه به شرایط کودک ارائه میشود.
اگر درباره رشد، ارتباط، رفتار، یادگیری یا استقلال فرزندتان نگرانی دارید، میتوانید برای ارزیابی تخصصی و دریافت راهنمایی درباره مناسبترین مسیر توانبخشی با مرکز ذهن آرا تماس بگیرید.
مرکز روانشناسی ذهن آرا – تهران، سیدخندان
تلفن: ۰۲۱۲۶۷۲۲۱۴۰