درمان جیغ زدن کودک | علت داد زدن کودکان ۲ تا ۶ سال + راهکار علمی

اگر شما هم والدینی هستید که با جیغ و داد کودک خود روزهای سختی را تجربه می‌کنید، بدانید تنها نیستید. کودکان بین ۲ تا ۶ سال اغلب برای بیان احساسات، جلب توجه یا ابراز خشم و شادی، از جیغ زدن و داد کشیدن استفاده می‌کنند. اما خبر خوب این است که با شناخت دقیق دلایل این رفتار و به‌کارگیری روش‌های علمی و ساده، می‌توان این فریادها را مهار کرد و کودک را به آرامش و بیان درست احساسات هدایت کرد. در این مقاله، به بررسی علت جیغ زدن کودک در سنین مختلف و راهکارهای موثر برای کنترل و درمان آن می‌پردازیم.

دلایل جیغ و داد کودکان

چگونه احساسات کودک با جیغ زدن بیان می‌شود؟

کودکان، به‌خصوص در سنین پایین، هنوز مهارت کلامی کافی برای بیان خواسته‌ها و احساسات خود ندارند و از صداهای بلند مانند جیغ و فریاد به‌عنوان ابزار اصلی برای انتقال پیام استفاده می‌کنند. این رفتار بخشی طبیعی از فرایند رشد هیجانی و ارتباطی آنهاست — زمانی که کلمات کافی برای توضیح نیاز، ناراحتی، یا هیجان ندارند، از جیغ برای جلب توجه و انتقال احساسات استفاده می‌کنند.

مطالعات نشان می‌دهند که در واقع جیغ و فریاد شکل‌های مختلفی از بیان هیجانات شدید هستند: مثلاً جیغ می‌تواند نشان‌دهنده خشم یا ناراحتی با شدت بالا باشد، در حالی که گریه یا ناله ممکن است با احساسات دیگری مرتبط باشد.

تفاوت جلب توجه، خشم و شادی در جیغ زدن

🔹 جلب توجه:
کودکان یاد می‌گیرند که صدای بلند سریع توجه بزرگسالان را جلب می‌کند، به‌ویژه اگر در گذشته این رفتار باعث واکنش والدین — چه مثبت و چه منفی — شده باشد. آنها به‌صورت ناخودآگاه می‌آموزند که هر صدای بلند می‌تواند به رفع نیازشان کمک کند.

🔹 خشم و ناامیدی:
وقتی کودک احساس می‌کند که نمی‌تواند نیاز یا احساس خود را به‌درستی بیان کند، به‌ویژه در شرایطی که ناامید یا عصبانی است، ممکن است جیغ بزند تا فشار هیجانی را تخلیه کند. این نوع جیغ در واقع نوعی تنش هیجانی بالا را نشان می‌دهد که کودک هنوز مهارت تنظیم آن را نیاموخته است.

🔹 شادی و هیجان زیاد:
برخی کودکان هنگام شاد بودن، مثلاً در بازی یا هنگام دریافت خبر خوش، نیز جیغ می‌زنند. این جیغ‌ها با هیجانات مثبت همراه است و از آنجا که آنها هنوز حس کنترل هیجان قوی ندارند، جیغ روش طبیعی برای بیان رضایت و سرور است.

جیغ و داد کودک برای شادی و خوشحالی

تشخیص شادی واقعی از رفتار آزاردهنده

روش‌های تشخیص این هستند که:

✔️ زمینه رفتار:
اگر جیغ هنگام بازی هیجان‌انگیز، موسیقی، یا دیدن شخص مورد علاقه رخ دهد و حالت بدنی کودک شاد باشد (لبخند، حرکت سریع بدن)، احتمالاً به دلیل شادی و هیجان است.

✔️ زمان و مکان:
اگر جیغ در موقعیت‌های مثبت مثل جشن، بازی، یا هنگام انجام کاری که کودک دوست دارد رخ می‌دهد و پس از آن آرام می‌شود، این نشانه‌ای از بیان هیجان مثبت است.

✔️ شدت و تکرار:
اگر جیغ همراه گریه، درد یا ناراحتی بوده و بعد از رفع منبع تحریک مثل توقف بازی هم ادامه دارد، ممکن است به سرعت عصبانیت یا نیازهای دیگر مرتبط باشد.

روش‌های آرام کردن کودک هنگام شادی

🔹 شناخت و پذیرش هیجان:
به کودک نشان دهید که شادی او را می‌فهمید و آن را تأیید کنید. مثلاً بگویید:
«می‌فهمم خیلی خوشحالی — صدای شادی‌ات را شنیدم!»
این کار به او کمک می‌کند بداند که احساسش دیده و پذیرفته شده است.

🔹 آموزش بیان جایگزین:
آموزش دهید که می‌تواند شادی خود را با کلمات یا لبخند و حرکت بدن هم نشان دهد، نه فقط با جیغ. این مهارت بخشی از رشد هیجانی کودک است.

🔹 تنظیم محیط:
گاهی فضای پر سر و صدا یا محرک‌های شدید باعث افزایش شدت هیجان می‌شود. یک محیط آرام‌تر و بدون تحریک اضافی کمک می‌کند کودک راحت‌تر شادی خود را تنظیم کند.

داد زدن کودک برای جلب توجه

شناسایی انگیزه‌های جلب توجه

وقتی کودکان نمی‌توانند به‌طور کلامی نیازها و احساسات خود را بیان کنند، رفتارهای بلند و پر سر و صدا مانند داد زدن و جیغ زدن را به‌کار می‌گیرند زیرا این رفتارها سریع‌تر توجه والدین را جلب می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که کودکان گاهی اوقات از رفتارهای تهاجمی یا پر سر و صدا به‌عنوان راهی برای جلب توجه، تأیید و ارتباط بیشتر با والدین استفاده می‌کنند، به‌ویژه وقتی احساس می‌کنند نیازهای عاطفی‌شان برآورده نشده است.

تحقیقات همچنین نشان می‌دهد که جلب توجه یکی از رایج‌ترین دلایل بروز tantrums (رفتارهای پرخاشگرانه–احساسی) در کودکان نوپا است، به‌خصوص در سنینی که مهارت‌های کلامی هنوز تکامل نیافته‌اند. در بسیاری از مطالعات، ‘جلب توجه’ به‌عنوان یک دلیل اصلی فریاد زدن یا جیغ کشیدن در کودکان گزارش شده است.

رفتار والدین در مواجهه با جلب توجه

✔️ عدم تقویت رفتارهای منفی:
وقتی کودک با داد زدن برای جلب توجه تلاش می‌کند، پاسخ سریع والدین (خواه توجه مثبت مثل بغل کردن یا توجه منفی مثل تذکر و اخم) می‌تواند باعث شود کودک بفهمد این رفتار برای او نتیجه مثبت دارد و آن را بیشتر تکرار کند. به‌همین دلیل روانشناسان توصیه می‌کنند که داد زدن کودک برای جلب توجه نادیده گرفته شود و در عوض به رفتارهای آرام و مثبت توجه بیشتری شود تا کودک یاد بگیرد راه‌های بهتر و مؤثرتر برای جلب توجه وجود دارد.

✔️ افزایش ارتباط مثبت:
ایجاد زمان‌های منظم برای تعامل بدون حواس‌پرتی (مثلاً بازی بدون موبایل، صحبت بدون وقفه) به کودک کمک می‌کند نیازهای توجه عاطفی خود را از راه‌های سالم‌تر ابراز کند و کمتر از رفتارهای تهاجمی برای جلب توجه استفاده کند.

جیغ و داد کودک به دلیل خشم و عصبانیت

نشانه‌های عصبانیت در کودکان

خشم در کودکان معمولاً زمانی بروز می‌کند که ناتوانی آنها در بیان نیازها، ناامیدی از انجام خواسته‌ها یا محدودیت‌های محیطی باعث ایجاد احساسات شدید می‌شود. در این شرایط، جیغ و داد کردن می‌تواند نوعی تخلیه هیجانی زودهنگام باشد که کودک هنوز نمی‌داند چگونه آن را به‌طور سالم‌تر کنترل کند.

از نظر رفتاری، چندین نشانه جسمانی و روانی وجود دارد که نشان می‌دهد کودک تحت تأثیر خشم است، مانند:

• تغییر در تنفس و تپش قلب

• عضلات منقبض یا مشت کردن دست‌ها

• شدت گرفتن صدا و تنش هیجانی
  این نشانه‌ها نشان می‌دهند که کودک در حال تجربه یک پاسخ هیجانی قوی است و هنوز مهارت‌های مدیریت احساسات را نیاموخته است.

تکنیک‌های مدیریت عصبانیت کودک

✔️ پذیرش و همدلی با احساسات:
اولین قدم در مدیریت عصبانیت کودک این است که احساس او را قبول و تأیید کنیم، مثلاً بگوییم:
«می‌فهمم که عصبانی هستی چون نمی‌توانی آن را بدست بیاوری/ادامه دهی.»
این کار باعث می‌شود کودک احساس کند درک می‌شود و از ادامه انفجار هیجانی کاسته می‌شود.

✔️ آموزش کلمات هیجانی:
کودکان باید یاد بگیرند چگونه احساس خود را با کلمات بیان کنند تا به‌جای جیغ و داد، از گفتار برای ابراز خشم و ناامیدی استفاده کنند. تشویق کودک به گفتن جملاتی مثل «من الان خیلی عصبانی‌ام» به او کمک می‌کند هیجان را بهتر تنظیم کند.

✔️ تفکیک هیجان از رفتار:
به کودک بیاموزید که احساس خشم مشکلی ندارد اما رفتار تهاجمی یا آسیب‌زننده قابل قبول نیست. تعیین مرزهای روشن در رفتار، همراه با آرامش و احترام، به کودک کمک می‌کند مهارت‌های مقابله‌ای سالم‌تری را بیاموزد.

✔️ محیط آرام و حمایت‌کننده:
گاهی جا به‌جا کردن کودک به اتاق آرام یا فضای خلوت‌تر باعث کاهش تحریک‌های بیرونی می‌شود و زمینه را برای گفت‌وگوی آرام فراهم می‌آورد.

وش‌های علمی درمان جیغ و داد کودکان

تغذیه و خواب کافی

تحقیقات نشان داده‌اند که کیفیت خواب و الگوی منظم آن ارتباط مستقیم با رفتار و تنظیم احساسات در کودکان دارد. کودکانی که خواب کافی و منظم ندارند اغلب تحریک‌پذیرتر بوده، توانایی تنظیم هیجان ضعیف‌تری دارند و بیشتر ممکن است به جیغ و داد متوسل شوند.
همچنین تغذیه مناسب با نسبت کافی انرژی، پروتئین، ویتامین‌ها و مواد مغذی به حفظ تعادل عصبی کمک می‌کند و رفتارهای هیجانی را کاهش می‌دهد زیرا بدن و مغز را برای سلامت رفتاری و شناختی آماده‌تر می‌کند.

آرامش والدین و نحوه پاسخ مناسب

رفتار والدین هنگام بروز جیغ و داد نقش مهمی در تشدید یا کاهش آن دارد. مطالعات رفتاری نشان می‌دهند که حفظ آرامش، تنفس عمیق، و پاسخ آهسته‌تر باعث می‌شود کودک سریع‌تر هیجان خود را تخلیه کند و بفهمد که رفتار پر سر و صدا منجر به واکنش شدید والدین نمی‌شود.
یادگیری این مهارت‌ها بخشی از فرزندپروری آگاهانه است که به کودک می‌آموزد چگونه احساسات را بدون برخورد هیجانی بیان کند.

آموزش بیان احساسات با تن صدای مناسب

بخش مهمی از درمان رفتارهای هیجانی، آموزش مهارت‌های زبانی هیجانی است. به کودکان باید یاد داده شود که احساسات خود را با جملات ساده و تن صدای پایین‌تر بیان کنند، مثلاً «من الان ناراحتم» یا «من عصبانی‌ام». تحقیقات نشان می‌دهند وقتی کودکان احساس می‌کنند درک شده و شنیده می‌شوند، میل به استفاده از جیغ و فریاد به‌عنوان ابزار برآورده کردن نیازشان کاهش می‌یابد.

ارزش‌گذاری به عواطف کودک

ارزش‌گذاری به عواطف به معنی پذیرش احساسات کودک بدون قضاوت است. وقتی کودک بفهمد که احساس او برای شما مهم است، می‌تواند آن را بهتر مدیریت کند. این پذیرش باعث می‌شود کودک یاد بگیرد احساساتش را کنترل‌شده‌تر ابراز کند و به‌جای جیغ، از گفتار و حرکت بدن برای بیان احساساتش استفاده کند.

تشویق و تمرین مثبت رفتار

تقویت رفتارهای مثبت (مثلاً گفتن «آفرین که آرام‌تر صحبت کردی») باعث می‌شود کودک رفتارهای مناسب را بیشتر تکرار کند. این تکنیک در روانشناسی کودک به‌عنوان تقویت مثبت شناخته می‌شود و نتایج تحقیقات اثبات کرده‌اند که این روش بهتر از تنبیه، در تثبیت رفتارهای مناسب عمل می‌کند.

نکات مهم برای والدین

تداوم و صبر در آموزش کودک

به‌کارگیری روش‌های رفتاری باید پیوسته و مداوم باشد، زیرا تغییر عادات هیجانی و رفتاری در کودک زمان‌بر است. اگر والدین در هر مرحله واکنش متفاوت نشان دهند، کودک گیج شده و روند یادگیری کند می‌شود. ثبات والدین در رفتار و پاسخ‌دهی باعث می‌شود کودک بهتر بداند چه رفتاری قابل قبول است و چه نیست.

تشخیص موارد نیاز به مشاوره حرفه‌ای

در مواردی که رفتارهای هیجانی کودک مکرر، شدید، یا همراه با کاهش تعامل اجتماعی، خواب نامنظم، اضطراب شدید یا مشکلات یادگیری باشد، مراجعه به روانشناس کودک یا مشاور کودک توصیه می‌شود. ارزیابی تخصصی می‌تواند کمک کند تا علت‌های زمینه‌ای رفتاری شناسایی و درمان مناسب تجویز شود.

سوالات متداول

کودک من در مکان عمومی جیغ می‌زند، چه کنم؟

در این موارد بهترین کار این است که با آرامش و تقویت رفتار مناسب موقعیت را مدیریت کنید و به کودک نشان دهید که شما احساساتش را می‌فهمید، سپس به‌تدریج رفتارش را به سمت بیان کلامی یا رفتاری مناسب هدایت کنید. پاسخ عجولانه و تحریک‌آمیز ممکن است رفتار بد را تقویت کند.

آیا جیغ زدن کودک طبیعی است؟

بله — به‌خصوص در سنین پایین‌تر — جیغ زدن بخشی از رشد هیجانی و توانایی تنظیم احساسات است. کودکان تا زمانی که مهارت‌های زبانی و تنظیم هیجانی را یاد بگیرند ممکن است از این رفتار به‌عنوان ابزار ارتباطی استفاده کنند.

چه زمانی نیاز به مراجعه به روانشناس داریم؟

اگر رفتارهای هیجانی به‌صورت شدید، مکرر، طولانی‌مدت، یا همراه با علائمی مانند اضطراب زیاد، پرخاشگری کودک، یا مشکلات خواب و تغذیه رخ دهد، بهتر است با یک متخصص کودک در میان بگذارید تا بررسی و مداخلات تخصصی انجام شود.