طرحواره نقص و شرم چیست؟ نشانه‌ها، ریشه‌ها، روابط و درمان

آیا گاهی با وجود موفقیت، ظاهر مناسب، روابط خوب یا تعریف دیگران، در درون خود احساس می‌کنید «یک ایراد اساسی» دارید؟ آیا فکر می‌کنید اگر دیگران شما را آن‌طور که واقعاً هستید بشناسند، ممکن است دیگر دوستتان نداشته باشند؟ ممکن است این تجربه با طرحواره نقص و شرم مرتبط باشد.

طرحواره نقص و شرم یا Defectiveness/Shame Schema یکی از طرحواره‌های ناسازگار اولیه در مدل طرحواره‌درمانی است. در این الگو، فرد در سطح عمیق احساس می‌کند به دلیل وجود یک نقص، ضعف، عیب یا ویژگی نامطلوب، ارزش دوست داشته شدن، پذیرش یا احترام را ندارد.

نکته مهم این است که طرحواره نقص و شرم الزاماً به معنای وجود یک نقص واقعی نیست. مسئله اصلی، باوری عمیق درباره خود و شیوه‌ای است که فرد تجربه‌ها و رفتار دیگران را تفسیر می‌کند.

در ادامه بررسی می‌کنیم طرحواره نقص و شرم چیست، چگونه شکل می‌گیرد، چه نشانه‌هایی دارد، در روابط عاطفی چگونه فعال می‌شود، با چه طرحواره‌هایی اشتباه گرفته می‌شود و در روان‌درمانی چگونه روی آن کار می‌شود.

طرحواره نقص و شرم چیست؟

طرحواره نقص و شرم یک الگوی عمیق و نسبتاً پایدار از باور و احساس درباره خود است که در آن فرد ممکن است خودش را دارای ایرادی اساسی، نامطلوب، پست، نالایق یا دوست‌نداشتنی بداند.

تفاوت مهم این طرحواره با یک انتقاد ساده از خود این است که انتقاد معمولاً به یک رفتار مربوط می‌شود: «در این امتحان خوب عمل نکردم.»

اما در نقص و شرم، برداشت ممکن است به هویت فرد منتقل شود: «من کلاً آدم بی‌عرضه‌ای هستم.»

یا: «اگر دیگران واقعاً من را بشناسند، می‌فهمند که ارزش دوست داشتن ندارم.»

بنابراین موضوع فقط «انجام دادن یک کار اشتباه» نیست؛ بلکه فرد ممکن است اشتباه یا ضعف را نشانه‌ای از بی‌ارزش بودن خودش بداند.

طرحواره نقص و شرم به انگلیسی چیست؟

اصطلاح رایج انگلیسی این طرحواره: Defectiveness/Shame Schema است.

عبارت‌های مرتبط دیگری که ممکن است در منابع علمی ببینید عبارت‌اند از:

• Defectiveness Schema
• Shame Schema
• Defectiveness and Shame
• Early Maladaptive Schema of Defectiveness/Shame

این طرحواره در مدل کلاسیک طرحواره‌درمانی در حوزه Disconnection and Rejection یا «گسست و طرد» قرار می‌گیرد.

فرد دارای طرحواره نقص و شرم چه احساسی دارد؟

تجربه افراد با این طرحواره یکسان نیست، اما ممکن است افکاری مانند این موارد داشته باشند:

• «یک ایراد اساسی در من وجود دارد.»
• «من به اندازه دیگران خوب نیستم.»
• «اگر دیگران من واقعی را ببینند، من را رد می‌کنند.»
• «من جذاب نیستم.»
• «من به اندازه کافی باهوش نیستم.»
• «من زیادی حساس هستم.»
• «من آدم جالبی نیستم.»
• «کسی واقعاً نمی‌تواند من را دوست داشته باشد.»
• «اگر موفق نباشم، ارزشم از بین می‌رود.»
• «نباید اجازه بدهم دیگران ضعف‌های من را ببینند.»

گاهی این باورها کاملاً آگاهانه نیستند. ممکن است فرد در ظاهر اعتمادبه‌نفس خوبی داشته باشد اما در موقعیت‌های خاص، احساس شرم یا بی‌ارزشی به‌سرعت فعال شود.

نشانه‌های طرحواره نقص و شرم چیست؟

۱. خودانتقادی شدید

فرد دائماً خودش را بررسی و قضاوت می‌کند و ممکن است خطاهای کوچک را بسیار بزرگ ببیند. مثلاً یک اشتباه کاری ممکن است ساعت‌ها ذهن او را درگیر کند.

۲. حساسیت زیاد به انتقاد

یک بازخورد معمولی ممکن است مانند حمله‌ای به شخصیت فرد تجربه شود.

مثلاً مدیر می‌گوید: «این قسمت گزارش نیاز به اصلاح دارد.»

اما فرد آن را این‌گونه برداشت می‌کند: «من برای این کار مناسب نیستم.»

۳. دشواری در باور کردن تعریف دیگران

یکی از نشانه‌های جالب می‌تواند این باشد که فرد تعریف دیگران را نیز جدی نمی‌گیرد.

مثلاً وقتی کسی می‌گوید: «خیلی خوب صحبت کردی.»

ممکن است پاسخ درونی فرد این باشد: «فقط تعارف می‌کند.»

یا: «اگر واقعاً من را می‌شناخت، چنین حرفی نمی‌زد.»

۴. ترس از دیده شدن

ممکن است فرد تلاش کند بخش‌هایی از خود را که از آنها خجالت می‌کشد پنهان کند. این موضوع می‌تواند درباره ظاهر، وضعیت مالی، تحصیلات، خانواده، روابط، توانایی‌های اجتماعی، اشتباهات گذشته یا ویژگی‌های شخصیتی باشد.

۵. مقایسه مداوم با دیگران

فرد ممکن است دائماً خودش را با افراد دیگر مقایسه کند:

• «او از من جذاب‌تر است.»
• «او اجتماعی‌تر است.»
• «او موفق‌تر است.»
• «من هیچ‌وقت به سطح او نمی‌رسم.»

مشکل فقط مقایسه نیست؛ بلکه نتیجه‌ای است که فرد از مقایسه درباره ارزش شخصی خود می‌گیرد.

۶. احساس شرم

شرم با احساس گناه تفاوت دارد.

گناه بیشتر می‌گوید: «کار اشتباهی انجام دادم.»

اما شرم ممکن است چنین پیامی داشته باشد: «خود من مشکل دارم.»

این تفاوت برای فهم طرحواره نقص و شرم بسیار مهم است.

چرا با وجود موفقیت هنوز احساس می‌کنم کافی نیستم؟

یکی از سوءبرداشت‌های رایج این است که فرد دارای طرحواره نقص و شرم حتماً باید فردی ناموفق یا منزوی باشد. در حالی که ممکن است فرد:

• تحصیلات بالا داشته باشد؛
• شغل موفقی داشته باشد؛
• درآمد خوبی داشته باشد؛
• ظاهر مورد قبول دیگران داشته باشد؛
• در روابط اجتماعی فعال باشد؛
• یا حتی بسیار کمال‌گرا و پرتلاش باشد.

اما موفقیت بیرونی الزاماً باور عمیق درباره خود را تغییر نمی‌دهد.

در برخی افراد، موفقیت حتی به روشی برای مقابله با احساس نقص تبدیل می‌شود: «اگر آن‌قدر موفق باشم که همه مرا تحسین کنند، کسی متوجه ضعف‌هایم نمی‌شود.»

در چنین شرایطی، موفقیت ممکن است به جای اینکه از احساس ارزشمندی سالم ناشی شود، برای فرار از احساس بی‌ارزشی مورد استفاده قرار گیرد.

ریشه‌های تحولی طرحواره نقص و شرم چیست؟

در مدل طرحواره‌درمانی، طرحواره‌های ناسازگار اولیه با تجربه‌های اولیه زندگی و برآورده نشدن نیازهای هیجانی اساسی ارتباط دارند.

با این حال، نمی‌توان گفت هر فردی که در کودکی مورد انتقاد قرار گرفته، حتماً طرحواره نقص و شرم پیدا می‌کند. زمینه‌های احتمالی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

انتقاد مداوم

اگر کودک مرتباً با پیام‌هایی مانند «تو درست نیستی»، «چرا مثل بقیه نیستی؟» یا «هیچ‌وقت کافی نیستی» مواجه شود، ممکن است به‌تدریج این پیام‌ها را بخشی از تصویر خود کند.

مقایسه شدن

مقایسه مکرر کودک با خواهر، برادر، همکلاسی یا سایر کودکان می‌تواند احساس ناکافی بودن را تقویت کند.

تحقیر یا شرمنده‌سازی

تمسخر، تحقیر یا شرمنده کردن کودک، به‌خصوص اگر تکرارشونده باشد، می‌تواند تجربه‌ای بسیار متفاوت از یک تذکر معمولی ایجاد کند.

طرد یا عدم پذیرش

کودک ممکن است این پیام را دریافت کند که تنها در صورت تغییر دادن بخشی از خود، مورد پذیرش قرار می‌گیرد.

تمسخر ویژگی‌های ظاهری یا شخصیتی

موضوعاتی مانند وزن، ظاهر، لکنت، خجالتی بودن، عملکرد تحصیلی یا سایر ویژگی‌ها می‌توانند در تجربه کودک نقش داشته باشند.

والدین بسیار انتقادگر یا کمال‌گرا

در برخی خانواده‌ها ارزشمندی کودک به عملکرد او گره می‌خورد: «اگر بهترین باشی، قابل افتخار هستی.»

کودک ممکن است به‌جای این پیام که «تو ارزشمندی و می‌توانی رشد کنی»، این پیام را دریافت کند: «برای ارزشمند بودن باید بی‌نقص باشی.»

طرحواره نقص و شرم چگونه در روابط عاطفی فعال می‌شود؟

رابطه عاطفی یکی از موقعیت‌هایی است که می‌تواند این طرحواره را به‌شدت فعال کند؛ زیرا صمیمیت به معنای دیده شدن بخش‌های مختلف خود است.

فردی که از دیده شدن نقص‌های خود می‌ترسد، ممکن است از نزدیک شدن عاطفی نیز نگران شود.

برای مثال، تصور کنید شریک عاطفی فرد یک روز کمتر صحبت می‌کند.

ممکن است یک فرد بدون فعال بودن این طرحواره بگوید: «احتمالاً امروز خسته است.»

اما فردی که طرحواره نقص و شرم در او فعال شده ممکن است فکر کند: «دیگر برایش جذاب نیستم.»

یا: «حتماً متوجه شده که من آن‌قدرها هم خوب نیستم.»

در نتیجه ممکن است:

• بیش از حد اطمینان‌خواهی کند؛
• از شریک خود فاصله بگیرد؛
• عصبانی شود؛
• رابطه را آزمایش کند؛
• مدام خودش را با افراد دیگر مقایسه کند؛
• یا پیش از آنکه احتمال طرد شدن واقعی رخ دهد، خودش رابطه را ترک کند.

در این حالت، چرخه‌ای شکل می‌گیرد: فعال شدن طرحواره – احساس شرم – تفسیر منفی رفتار طرف مقابل – رفتار دفاعی یا اجتنابی – واکنش شریک – تقویت باور اولیه

شناخت این چرخه یکی از بخش‌های مهم کار درمانی است.

سه سبک مقابله‌ای با طرحواره نقص و شرم

یک طرحواره می‌تواند در افراد مختلف به شکل‌های متفاوتی ظاهر شود.

تسلیم شدن در برابر طرحواره

در این حالت فرد تا حد زیادی باور طرحواره را می‌پذیرد. مثلاً: «درست است، من از بقیه کمترم.»

ممکن است چنین فردی:

• انتقادهای تحقیرآمیز را تحمل کند؛
• نیازهای خود را نادیده بگیرد؛
• افراد انتقادگر را وارد روابط نزدیک خود کند؛
• یا به‌راحتی تصور کند که مستحق رفتار بهتر نیست.

اجتناب از طرحواره

فرد تلاش می‌کند اصلاً با احساس نقص مواجه نشود. مثلاً:

• از صمیمیت دوری می‌کند؛
• از موقعیت‌هایی که ممکن است ارزیابی شود اجتناب می‌کند؛
• درباره گذشته خود اطلاعات کمی می‌دهد؛
• اجازه نمی‌دهد دیگران خیلی به او نزدیک شوند.

پیام پنهان ممکن است این باشد: «اگر کسی من را واقعاً نشناسد، نمی‌تواند نقص من را ببیند.»

جبران افراطی

در این حالت فرد تلاش می‌کند خلاف احساس نقص رفتار کند. ممکن است:

• بیش از حد موفقیت‌طلب شود؛
• کمال‌گرا شود؛
• نسبت به تصویر اجتماعی خود بسیار حساس شود؛
• همیشه بخواهد بهترین باشد؛
• یا نسبت به انتقاد واکنش شدید نشان دهد.

بنابراین هر فردی که رفتار بسیار موفق، قوی یا کمال‌گرایانه دارد الزاماً احساس ارزشمندی سالمی ندارد؛ باید دید این رفتار چه نقشی در زندگی فرد ایفا می‌کند.

تفاوت طرحواره نقص و شرم با خودکم‌بینی چیست؟

این دو مفهوم به هم نزدیک‌اند اما دقیقاً یکسان نیستند. خودکم‌بینی می‌تواند به ارزیابی منفی فرد از توانایی یا ارزش خود اشاره داشته باشد.

اما در طرحواره نقص و شرم، باور عمیق‌تر ممکن است به این سمت برود که: «مشکل فقط عملکرد من نیست؛ خود من ایراد اساسی دارم.»

مثلاً:

• خودکم‌بینی: «در سخنرانی خوب نیستم.»
• نقص و شرم: «من آدم جذابی نیستم و اگر دیگران واقعاً من را ببینند، مرا نمی‌پذیرند.»

تفاوت طرحواره نقص و شرم با طرحواره شکست

این دو طرحواره نیز ممکن است با هم اشتباه شوند.

نقص و شرم

تمرکز اصلی روی ارزش و ویژگی‌های خود فرد است: «من مشکل دارم.»

شکست

تمرکز بیشتر روی ناتوانی در دستیابی به موفقیت است: «من نمی‌توانم مثل دیگران موفق شوم.»

ممکن است هر دو طرحواره در یک فرد وجود داشته باشند، اما موضوع اصلی آنها یکسان نیست.

تفاوت نقص و شرم با استانداردهای سخت‌گیرانه

فردی که استانداردهای سخت‌گیرانه دارد ممکن است دائماً بخواهد بهتر و بی‌نقص‌تر عمل کند. اما در نقص و شرم، گاهی پشت این تلاش یک باور عمیق‌تر قرار دارد: «اگر کامل نباشم، دیگر ارزشمند نیستم.»

بنابراین کمال‌گرایی در بعضی افراد می‌تواند یکی از راه‌های مقابله با احساس نقص باشد، اما این دو مفهوم مترادف نیستند.

آیا طرحواره نقص و شرم یک اختلال روانی است؟

خیر. طرحواره نقص و شرم به‌خودی‌خود یک تشخیص روان‌پزشکی یا یک اختلال مستقل نیست. طرحواره‌ها الگوهای شناختی و هیجانی عمیقی هستند که می‌توانند در افراد با شدت‌های متفاوت وجود داشته باشند.

پژوهش‌ها ارتباط میان طرحواره‌های ناسازگار اولیه و مشکلات مختلف روان‌شناختی را بررسی کرده‌اند، اما وجود یک طرحواره به تنهایی برای تشخیص یک اختلال کافی نیست.

برای مثال، مطالعات فراتحلیلی ارتباط بین نقص/شرم و علائم افسردگی را گزارش کرده‌اند، اما بخش زیادی از این پژوهش‌ها مقطعی هستند؛ بنابراین نمی‌توان صرفاً از این ارتباط نتیجه گرفت که طرحواره نقص و شرم علت مستقیم افسردگی است.

آیا تست طرحواره نقص و شرم وجود دارد؟

بله، برای ارزیابی طرحواره‌های ناسازگار اولیه ابزارهایی مانند Young Schema Questionnaire (YSQ) وجود دارند.

در نسخه‌های مختلف این پرسشنامه، مقیاس مربوط به Defectiveness/Shame برای سنجش این حوزه در نظر گرفته شده است.

اما یک نکته مهم وجود دارد: نتیجه یک پرسشنامه اینترنتی به‌تنهایی تشخیص روان‌شناختی محسوب نمی‌شود.

نمره بالا می‌تواند نشان دهد که برخی باورها و تجربه‌های مرتبط با این طرحواره در فرد پررنگ هستند، اما تفسیر آن باید با توجه به تاریخچه فرد، مشکلات فعلی، سایر طرحواره‌ها، سبک‌های مقابله‌ای و شرایط زندگی انجام شود.

بنابراین اگر بعد از یک تست احساس کردید «من طرحواره نقص و شرم دارم»، بهتر است آن را نقطه شروع برای خودشناسی بدانید، نه یک برچسب قطعی.

چگونه بفهمم طرحواره نقص و شرم در من فعال می‌شود؟

به موقعیت‌هایی فکر کنید که احساس شما به‌طور ناگهانی تغییر می‌کند. مثلاً:

• کسی از ظاهر شما انتقاد می‌کند.
• شریک عاطفی‌تان کمتر از قبل توجه نشان می‌دهد.
• اشتباهی در محل کار مرتکب می‌شوید.
• فردی موفق‌تر از شما وارد جمع می‌شود.
• کسی شما را با شخص دیگری مقایسه می‌کند.
• فردی به شما تعریف می‌کند اما نمی‌توانید آن را باور کنید.
• شخصی بخش خصوصی یا آسیب‌پذیر شما را می‌بیند.

از خود بپرسید: در آن لحظه درباره خودم چه فکری کردم؟

اگر پاسخ‌هایی مانند «من کافی نیستم»، «من ایراد دارم»، «اگر من واقعی را ببینند مرا نمی‌خواهند» یا «باید خودم را پنهان کنم» تکرار می‌شوند، بررسی این الگو در فرایند درمان می‌تواند مفید باشد.

طرحواره نقص و شرم چگونه درمان می‌شود؟

یکی از رویکردهایی که مستقیماً برای کار با طرحواره‌های ناسازگار اولیه طراحی شده، طرحواره‌درمانی یا Schema Therapy است.

درمان صرفاً تلاش برای جایگزین کردن یک جمله مثبت با یک فکر منفی نیست. طرحواره درمانگر معمولاً تلاش می‌کند الگوی طرحواره را در سطح شناختی، هیجانی، رفتاری و بین‌فردی بررسی کند.

۱. شناسایی طرحواره

نخست باید مشخص شود چه موقعیت‌هایی آن را فعال می‌کنند.

برای مثال: «وقتی همسرم از من انتقاد می‌کند، ناگهان احساس می‌کنم دوست‌داشتنی نیستم.»

۲. بررسی ریشه‌های طرحواره

درمانگر و مراجع بررسی می‌کنند که این احساس از چه تجربه‌هایی تغذیه شده است و چه ارتباطی با تجربه‌های قبلی زندگی دارد.

۳. کار شناختی

درمانگر به فرد کمک می‌کند شواهد موافق و مخالف باورهای طرحواره‌ای را بررسی کند.

برای مثال: «آیا یک اشتباه واقعاً ثابت می‌کند که من آدم بی‌ارزشی هستم؟»

۴. تکنیک‌های تجربه‌ای

در طرحواره‌درمانی از روش‌هایی مانند کار با تصویر ذهنی و Imagery Rescripting استفاده می‌شود. هدف این نیست که گذشته را تغییر دهیم؛ بلکه تلاش می‌شود تجربه هیجانی مرتبط با خاطرات و نیازهای برآورده‌نشده به شکل درمانی مورد پردازش قرار گیرد.

۵. کار با حالت‌های طرحواره‌ای

ممکن است در درمان، حالت‌هایی مانند کودک آسیب‌پذیر، منتقد درونی، مقابله‌گر اجتنابی یا جبران‌کننده افراطی شناسایی شوند.

این کار کمک می‌کند فرد متوجه شود چرا در یک موقعیت خاص ناگهان واکنش‌هایی شدیدتر از انتظار خود نشان می‌دهد.

۶. تغییر الگوهای رفتاری

شناخت طرحواره کافی نیست. گاهی لازم است فرد به‌تدریج رفتارهای جدیدی را تمرین کند؛ مانند:

• پذیرش اشتباه؛
• بیان نیازها؛
• تعیین حد و مرز؛
• پذیرش تعریف دیگران؛
• کاهش اجتناب؛
• تحمل آسیب‌پذیری سالم؛
• انتخاب روابط امن‌تر.

۷. ایجاد تجربه‌ای متفاوت در رابطه درمانی

رابطه درمانی نیز می‌تواند بخشی از فرایند اصلاح الگوهای قدیمی باشد. در چارچوب طرحواره‌درمانی، مفاهیمی مانند limited reparenting، همدلی همراه با رویارویی و کار با نیازهای هیجانی در آموزش‌های تخصصی این رویکرد مطرح هستند.

آیا طرحواره نقص و شرم قابل تغییر است؟

طرحواره‌ها معمولاً با یک بار فهمیدن یا خواندن یک مقاله ناپدید نمی‌شوند. آنها الگوهایی عمیق هستند که در طول زمان شکل گرفته‌اند و ممکن است بارها در موقعیت‌های مختلف فعال شوند.

اما فعال شدن یک طرحواره به این معنا نیست که فرد محکوم است همیشه با همان الگو زندگی کند. هدف درمان این نیست که فرد هرگز احساس شرم، آسیب‌پذیری یا ناراحتی نداشته باشد؛ بلکه هدف این است که:

• احساس ارزشمندی فرد کمتر به بی‌نقص بودن وابسته باشد؛
• اشتباه به معنای بی‌ارزش بودن تعبیر نشود؛
• فرد بتواند نقاط ضعف و قوت خود را واقع‌بینانه‌تر ببیند؛
• از صمیمیت سالم کمتر فرار کند؛
• نسبت به انتقاد واکنش متناسب‌تری داشته باشد؛
• و انتخاب‌ها و رفتارهایش کمتر تحت سلطه طرحواره قرار بگیرد.

چه زمانی مراجعه به روان‌شناس می‌تواند کمک‌کننده باشد؟

اگر احساس نقص و شرم به شکل مداوم روی زندگی شما اثر می‌گذارد، به‌خصوص اگر باعث شود:

• از روابط نزدیک اجتناب کنید؛
• دائماً خودتان را سرزنش کنید؛
• تحمل انتقاد برایتان بسیار دشوار باشد؛
• مدام نیازمند تأیید دیگران باشید؛
• به دلیل ترس از قضاوت فرصت‌های مهم را از دست بدهید؛
• وارد روابطی شوید که در آنها تحقیر یا بی‌احترامی را تحمل می‌کنید؛
• یا احساس بی‌ارزشی و ناامیدی شدیدی داشته باشید،

ارزیابی تخصصی توسط روان‌شناس می‌تواند به روشن شدن الگوی اصلی کمک کند.

در چنین شرایطی بهتر است به‌جای تمرکز صرف بر اینکه «آیا من این طرحواره را دارم؟»، سؤال دقیق‌تری مطرح شود: «این الگو چگونه زندگی و روابط من را تحت تأثیر قرار داده است و برای تغییر آن به چه نوع کمکی نیاز دارم؟»

🎧 پادکست طرحواره نقص و شرم؛ چرا احساس می‌کنم کافی نیستم؟

در این پادکست کوتاه، درباره یکی از تجربه‌های رایج در طرحواره نقص و شرم صحبت می‌کنیم: احساس اینکه اگر دیگران ما را واقعاً بشناسند، ممکن است دیگر دوستمان نداشته باشند.

در این اپیزود با مفهوم طرحواره نقص و شرم، نشانه‌های آن، تأثیرش بر روابط عاطفی و شیوه‌های رایج مقابله با آن آشنا می‌شوید.

مدت زمان: حدود 20 دقیقه

🎧 برای شنیدن پادکست طرحواره نقص و شرم کلیک کنید.

جمع‌بندی

طرحواره نقص و شرم یکی از الگوهای مهم در طرحواره‌درمانی است که می‌تواند با احساس عمیق معیوب، ناکافی، حقیر یا دوست‌نداشتنی بودن همراه باشد.

این طرحواره ممکن است خود را به شکل‌های بسیار متفاوتی نشان دهد؛ از کناره‌گیری و ترس از صمیمیت گرفته تا کمال‌گرایی، موفقیت‌طلبی افراطی، خودانتقادی یا حساسیت زیاد نسبت به رد شدن.

شناخت این الگو می‌تواند اولین قدم باشد، اما تشخیص و درمان آن صرفاً با یک تست اینترنتی یا مطالعه یک مقاله انجام نمی‌شود. ارزیابی دقیق‌تر باید به تاریخچه زندگی، روابط، هیجان‌ها، باورها و سبک‌های مقابله‌ای فرد توجه کند.

اگر احساس می‌کنید بخش زیادی از زندگی شما حول این باور می‌چرخد که «اگر دیگران واقعاً من را بشناسند، مرا دوست نخواهند داشت»، بررسی این الگو در یک فرایند روان‌درمانی می‌تواند به درک عمیق‌تر و تغییر تدریجی آن کمک کند.