مشکلات رفتاری یا اختلالات رفتاری کودکان

اختلالات رفتاری کدام اختلالات هستند؟ روش تشخیص و درمان مشکلات رفتاری

اختلال رفتاری کودک به هر انحرافی در رفتار که ماهیتی پرخاشگرانه یا مخل داشته باشد و همچنین بیش از شش ماه ادامه داشته باشد گفته می‌شود و نیاز به درمان اختلال رفتاری کودک دارد.

 اکثریت قریب به اتفاق کودکان طیف وسیعی از مشکلات رفتاری مانند غر زدن یا نافرمانی را از خود نشان می دهند. با این حال، برخی از کودکان مشکلات رفتاری شدیدتری را نشان می دهند که به عنوان اختلالات رفتاری شناخته می شوند.

همیشه در مورد مسئله ای که به اختلال تبدیل می شود اتفاق نظر وجود ندارد. معمولاً کمتر رفتار و تناسب بیشتر رفتار برای کودک در سن خاصی باعث می شود که یک مشکل رفتاری به یک اختلال رفتاری تبدیل شود. سطح رشد کودک در ارزیابی و درمان اختلال رفتاری کودک مهمترین نکته است.

مدل های آسیب شناسی روانی بزرگسالان ممکن است برای تشخیص های کودکی مهم نباشد. با این حال، بسیاری از مشکلات بزرگسالان ناشی از اختلالات دوران کودکی است و بسیاری از اختلالات دوران کودکی عواقب مادام العمر را در فرد به همراه دارند. بنابراین بهتر است به دنبال یک مرکز درمان اختلال رفتاری کودک خوب باشید و کودک خود را از صدمات احتمالی این اختلالات در آینده حفظ کنید.

مشکلات رفتاری کودکان، معمولا تا زمانی که کودک رفتاری خارج از محدوده سنی خودش نشان ندهد برای والدین قابل تشخیص نیست. البته رفتارهایی مثل شیطنت یا بازیگوشی، نافرمانی و غیره برای کودکان رفتاری طبیعی محسوب می شود اما اگر این رفتارها بیش از حد تکرار شده یا شدت آن ها به شکل آزاردهنده ای زیاد باشد، از مشکلات رفتاری کودکان محسوب شده و بایستی به دنبال روش های درمان برای آن باشید. اختلالات رفتاری در کودکان انواع مختلفی دارد که از شایع ترین آن ها می توان به لجبازی، اختلال سلوک، ترس، دزدی، بیش فعالی، اوتیسم و انواع فوبیا ها اشاره کرد که در این مقاله به شرح هریک از این مشکلات رفتاری و روش های درمان آن ها می پردازیم.

انواع مشکلات رفتاری کودکان

1- اختلال لجبازی

کودک دارای اختلال رفتاری لجبازی، به شکلی خصمانه و حتی انتقام جویانه سعی در مخالفت و نافرمانی با والدین و اطرافیان دارد و با این رفتار سعی در نشان دادن قدرت دارد. البته لجبازی کودک برخلاف اختلال سلوک، باعث نقض قانون یا حقوق دیگران نمی شود. از نشانه های تشخیص اختلال لجبازی در کودکان می توان به جر و بحث زیاد با بزرگسالان، بی توجهی به دستورات، رفتارهای کینه توزانه، خشم و پرخاش و سرزنش دیگران اشاره کرد.

2- اختلال سلوک

اختلال سلوک، از دسته اختلالات پرخاشگری در کودکان است که به نسبت اختلال لجبازی و نافرمانی، بسیار شدیدتر بوده و پیامد های سنگین تری برای شخص یا خانواده او دارد. کودک دارای اختلال سلوک نسبت به قوانین موجود بی اعتنا است و کارهایی را انجام می دهد که از نظر هنجارهای اجتماعی برای سن او نامناسب است. دعوا و درگیری داخل و خارج از خانه، دزدی، رفتارهای جنسی از سنین پایین، دروغ گویی، بزهکاری و غیره از جمله رفتارهای هنجارشکن کودکان مبتلا به اختلال سلوک است.

3- اختلال بیش فعالی و نقص توجه

اختلال بیش فعالی، از رایج ترین اختلالات رفتاری در کودکان است که عموما در دوران دبستان تشخیص داده می شود. کودک دارای اختلال بیش فعالی، بی قرار است و فراخنای توجه بسیار پایینی دارد که باعث می شود نتواند به درستی در کلاس درس متمرکز شده و یا تکالیف خود را انجام دهد. بیشتر کودکان بیش فعال حتی نمی توانند به یاد بیاورند که باید چه کاری انجام دهند. برخلاف تصور، کودکان بیش فعال لزوما باهوش تر از دیگران نیستند و بازه هوشی آن ها از عقب مانده ذهنی تا تیزهوش متفاوت است.

4- اختلال تیك

تیک، یک حرکت یا صدایی است که فرد به صورت ناگهانی، نمودکننده، غیرموزون و کلیشه ای انجام می دهد. کسانی که تیک دارند معمولا نمی توانند درمقابل انجام آن مقاومت کنند هرچند بتوانند کمی زمان آن را به تاخیر بیندازند. تیک عصبی، در شرایطی که فشار روانی زیادی روی شخص باشد بیشتر اتفاق می افتد. تیک های حرکتی و صوتی دو نوع هستند. تیک ساده و تیک مرکب.

تیک های حرکتی ساده مثل پلک زدن، حرکت گردن، بالا انداختن شانه ها و درآوردن شکلک است. تیک های صوتی ساده هم مثل سرفه کردن، خرخر کردن گلو، بالاکشیدن بینی یا فین کردن است. تیک حرکتی مرکب، ترکیبی از رفتارها است که می تواند شامل حرکات بیانگر چهره ای، پریدن، لمس کردن و پاکوبیدن باشد. تیک های مرکب صوتی می تواند مثل تکرار کلمات یا عبارات، هرزه گویی، مکرر گویی و یا پژواک گویی باشد.

البته جای نگرانی زیادی وجود ندارد زیرا اکثر انواع اختلال تیک در کودکان گذرا بوده و با درمان دارویی و گذر زمان برطرف خواهد شد.

5- اختلال اوتیسم

اوتیسم نوعی از اختلالات رفتاری در کودکان است که خصوصا در سالهای اخیر بسیار شیوع پیدا کرده و نگرانی های زیادی را برای خانواده ها به وجود آورده است. تعریف اوتیسم بسیار وسیع و گسترده است اما به طور کلی، افرادی را می توان دارای اختلال اوتیسم تشخیص داد که انزوای اجتماعی داشته باشند، عقب ماندگی ذهنی و نقایص زبانی داشته باشند و رفتارهای کلیشه ای از خود نشان دهند. کودکان مبتلا به اوتیسم از تماس های اجتماعی کناره گیری می کنند. البته اختلال اوتیسم طبقه های مختلفی دارد و راه های درمان متعدد آن در این مطلب از کلینیک روانشناسی ذهن آرا بررسی شده است.

6- انواع فوبیاها

ویژگی اصلی فوبیا در کودکان، وجود یک ترس دائمی و آشکار از اشیا و یا شرایط خاصی است. در فوبیا، کودک به خاطر پیش بینی از آسیب دیدن در موقعیت خاصی یا از شی خاصی دچار استرس و اضطراب می شود و این موضوع را با گریه، بی قراری، سفت کردن اعضای بدن یا محکم چسبیدن به اطرافیان نشان می دهد. البته اگر ترس کودک از چیزی یا موقعیتی به حدی نباشد که در زندگی او اختلال ایجاد کند نمی توان این ترس را جزو انواع فوبیا دسته بندی کرد.

7- اختلال آتش‌افروزی

اختلال آتش افروزی در کودکان کمتر دیده می شود اما وجود این اختلال رفتاری می تواند والدین را دچار عذاب شدید کند. کودک مبتلا به این مشکل رفتاری، به عمد اقدام به درست کردن آتش می کند و با این روش، برانگیختگی عاطفی یا خشم خود را تخلیه می کند و به احساس لذت یا تسکین می رسد.

کودک مبتلا به اختلال آتش افروزی، فقط به قصد تسکین و لذت این کار را انجام می دهد و هیچ انتقام جویی یا مقاصد مالی ای از این کار ندارد.

8- عادت کودک به دزدی

کودک مبتلا به اختلال دزدی، عادت به دزدیدن چیزهایی دارد که حتی ممکن است برای او کاربردی نداشته باشند و یا ارزش مالی پایینی داشته باشند. کودکان مبتلا به این مشکل رفتاری، قبل از انجام دزدی دچار تنش شدیدی هستند که پس از انجام آن این تنش به لذت و رضایت در آن ها تبدیل خواهد شد. کودکی که عادت به دزدی دارد، این کار را به خاطر نیاز مالی یا ابراز خشم یا کینه جویی انجام نمی دهد و حتی در مواردی شی دزدیده شده را نیز پس از مدت کوتاهی دور می اندازد.

9- اختلال انفجاری متناوب

در این اختلال رفتاری، کودک در دوره های زمانی خاصی پرخاشگری های شدید از خودش بروز می دهد که این نوع پرخاش می تواند نسبت به افراد یا اموال یا حیوانات باشد. شدت پرخاشگری در فرد طی فوران های خشم نامتناسب با محرک یا عوامل استرس زا است و معمولا بدون برنامه ریزی قبلی رخ می دهد. فوران های گرخاشگری معمولا در کودک کمتر از 30 دقیقه طول می کشد و خود او را بیشتر از هرکس دیگری آشفته می کند.

10- خجالتی بودن کودک

کودکان خجالتی، معمولا ساکت و آرام هستند و زمانی که می خواهند صحبت کنند، با صدایی آرام سخن می گویند. از انجام کارهایی که احتمال خطر در آن وجود دارد بیزار هستند. دوستان کمی دارند و از روبروشدن با مردم هراسان هستند. از دلایلی که ممکن است باعث خجالتی شدن کودک شود می توان به کمال گرایی والدین، مقایسه شدن زیاد و انتقادهای شدید و خشن از کودک اشاره کرد.

11- ترسو بودن کودک

کودک ترسو، معمولا به شکل ناگهانی هراسان و مضطرب می شود، آرام و ساکت است، به مسائل اخلاقی توجه بسیاری دارد و از آسیب رسیدن به دیگران بسیار هراس دارد. وجود والدین ترسیو یا بیش از حد محافظه کار می تواند باعث بروز این مشکل در کودکان شود. همچنین تنبیه و تهدید زیاد کودک هم می تواند این وضعیت را تشدید کند.

12- آب زیرکاه بودن

کودک آب زیر کاه، از دوستان و اطرافیان خودش بدگویی می کند تا زمینه تنبیه آن ها را فراهم کند. بیشتر اوقات مظلوم نمایی کرده و خودش را بی گناه جلوه می دهد. معمولا از گوشه چشم رفتار اطرافیان را تحت نظر دارد. کودکان آب زیرکاه معمولا شکست های زیادی را در زندگی تجربه کرده اند که این موضوع بعلاوه فقر عاطفی و سخت گیری های والدین زمینه ساز بروز این نوع از مشکلات رفتار در کودک شده است.

دلایل بروز اختلال رفتاری کودک

تشخیص کامل در روان شناسی بالینی بر عهده مشاهده، آزمون های روانشناختی (تست) و مصاحبه است که در بین آنها مصاحبه از اهمیت بیشتری برخوردار است. هدف از مصاحبه تشخیصی یافتن دقیق علل و عوامل مؤثر در پیدایش اختلال و مشکل روانی در مراجع می باشد. 

دراین رابطه مصاحبه باید بتواند کلیه مسائل و عوامل مؤثر در پیدایش اختلال را از کم اهمیت ترین تا پراهمیت ترین آنها شناسانده تا بتواند تشخیصی مناسب درارتباط با مشکل درمانجو در اختیار مصاحبه گر قرار دهد. زیرا تا زمانی که تشخیصی دقیق و درست از نوع اختلال بیمار در دست نباشد نمی توان درمان مناسبی برای وی عرضه نمود.

مرکز مشاوره و روانشناسی

اختلالات رفتاری در كودكان از علل مختلفی ناشی می شود، از جمله عوامل ژنی چندزده ای (شامل بیش از یك ژن) و عوامل عصبی ، خلق و خوی نوزاد ، روابط خانوادگی (از جمله مسائل دلبستگی و فرزندپروری)، مسائل روانشناختی در والدین و فرزند و عوامل اجتماعی.

 برنامه ها برای درمان اختلال رفتاری کودک باید متنوع باشند و نتایج را تشخیص دهند. حمایت از كودكان تشخیص داده شده و در معرض خطر ابتلا به اختلالات رفتاری ممكن است زندگی آن ها را در كودكی و بزرگسالی بهبود بخشد. پس در انتخاب مرکز درمان اختلال رفتاری کودک دقت کنید.

زمان مناسب برای تشخیص وجود اختلال رفتاری کودک

برآوردها نشان می دهد که 10 تا 20 درصد کودکان در هر زمان دارای یک اختلال رفتاری، عاطفی یا یادگیری هستند. این اختلالات رشدی غالباً وقتی کودک در سن مدرسه است، تشخیص داده می شود.

کودکان در این زمان از نظر جسمی، روانی و شناختی دچار تغییر سریع می شوند و رفتار آن ها باید در یک زمینه رشد، ارزیابی شود و با رفتارهای همسالان مقایسه شود. برای تعیین این که آیا رفتار آن ها نوعی رشد است یا آسیب شناختی به سن کودک، به دفعات و شدت رفتار و محیط کلی بستگی دارد. به عنوان مثال، ضربه زدن برای حل اختلاف، خلق و خوی یا خیس شدن در رختخواب در دو سالگی غیرمنتظره نیست اما در سن 12 سالگی نامناسب تلقی می شود.

برخلاف بزرگسالانی که ممکن است برای خودشان از متخصص کمک بگیرند، کودکان معمولاً توسط والدین برای ارزیابی توسط روانشناس کودک معرفی می شوند. حالات عاطفی والدین و تحمل رفتارهای مختل کننده در ارجاع آن ها تأثیر دارد. بعلاوه ، هرچه کودک کوچکتر باشد، اطلاعات، بیشتر از والدین در مورد کودک به دست می آید، نه مستقیماً از خود کودک.

تشخیص اختلال رفتاری کودک

یکی از پرکاربردترین ابزارها برای طبقه بندی اختلالات دوران کودکی، چک لیست رفتار کودک که توسط روانشناس آمریکایی توماس ام آچنباخ تهیه شده است. دو عامل در این مقیاس در اکثر اختلالات رفتاری دخیل هستند.

1- رفتار بیرونی

 مانند پرخاشگری و بیش فعالی

2- رفتار درونی

مانند افسردگی و اضطراب. این روش مبتنی بر داده های هنجاری در مقیاس بزرگ است و مقیاس های رتبه بندی برای والدین ، معلمان و جوانان در دسترس است.

تند.

برای دریافت خدمات ارزیابی و تشخیص روانشناختی با کلینیک فوق تخصصی ذهن آرا تماس بگیرید.